Cybulski między sceną a mitem

Biografia Doroty Karaś Cybulski. Podwójne salto jest książką, która szczególnie mocno rezonuje z perspektywą teatrologiczną, ponieważ nie opowiada wyłącznie o gwieździe kina, lecz o artyście scenicznym uwikłanym w epokę, własny temperament i mit nieustannie wymykający się kontroli.

Karaś interesuje przede wszystkim napięcie: między wizerunkiem a rzeczywistością, między rolą a człowiekiem, między publicznym zachwytem a prywatnym chaosem. Z tego napięcia rodzi się portret Zbigniewa Cybulskiego jako figury granicznej – aktora, który przyszedł do kina z teatru, ale nigdy nie przestał myśleć o sobie w kategoriach scenicznych, wspólnotowych i zespołowych. W tym sensie szczególnie cenne są fragmenty poświęcone kabaretowi Bim-Bom: nie jako anegdotycznemu studenckiemu teatrzykowi, lecz jako laboratorium nowego typu obecności aktora – organicznej, improwizowanej, zanurzonej w doświadczeniu pokoleniowym. To właśnie tam, jeszcze przed Popiołem i diamentem, kształtował się Cybulski, którego później kino jednocześnie wyniosło i uwięziło.

Autorka konsekwentnie odbrązawia swojego bohatera, ale nie czyni tego ani z pozycji oskarżycielskiej, ani sensacyjnej. Jej metoda jest reporterska, niemal archiwalna, a jednocześnie podszyta wyczuleniem na psychologię artysty. Cybulski jawi się jako człowiek nieustannie grający – nawet poza sceną i planem filmowym – płacący za to ogromną cenę. Jego niedoskonałości: nerwowość, rozproszenie, brak dyscypliny czy trudność w relacjach, nie są tu katalogiem wad, lecz elementami destrukcyjnego mechanizmu uruchomionego przez sławę.

Szczególnie interesujące jest pokazanie Cybulskiego jako aktora nie do końca „instytucjonalnego”. Nie mieścił się w rygorach zespołów repertuarowych, drażnił reżyserów, podważał hierarchie, improwizował tam, gdzie oczekiwano precyzji. Karaś trafnie pokazuje, że to, co na ekranie bywało olśniewające, w codziennej praktyce pracy scenicznej często stawało się problemem. Konflikt między wolnością a rzemiosłem okazuje się jednym z nierozwiązywalnych dramatów jego drogi artystycznej.

Jednocześnie książka nie sprowadza Cybulskiego do przypadku psychologicznego ani „ofiary własnego mitu”. Autorka pozostawia przestrzeń dla tajemnicy, niekiedy ryzykując interpretację, ale częściej oddając głos świadkom, dokumentom i faktom. Dzięki temu powstaje opowieść gęsta, wielowarstwowa, momentami niewygodna, lecz uczciwa. To biografia, która nie uspokaja – raczej zmusza do myślenia o cenie artystycznej wyjątkowości i o tym, jak bardzo polska kultura potrzebowała swoich ikon, nawet jeśli nie potrafiła się nimi zaopiekować.

Dla czytelników Cybulski. Podwójne salto będzie lekturą szczególnie ważną nie dlatego, że opisuje legendę kina, lecz dlatego, że stawia pytania wciąż aktualne: o granice aktorskiej wolności, o relację między zespołem a jednostką, o mit młodości i o teatr – także ten studencki, amatorski, efemeryczny – jako przestrzeń formowania się artysty. To książka o aktorze, który nieustannie balansował, wykonując swoje podwójne salto między sztuką a życiem. I o tym, jak dramatycznie łatwo było tę równowagę utracić.

https://www.znak.com.pl/p/cybulski-podwojne-salto-2025-dorota-karas-264680