O spektaklu „Ariadna na Naxos” Richarda Straussa w reż. Mariusza Trelińskiego w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie pisze Paulina Sygnatowicz.
Trudno uwierzyć, że opera, która powstała ponad sto lat temu, może mieć tak mocne, współczesne przesłanie. A jednak – Ariadna na Naxos w reżyserii Mariusza Trelińskiego okazuje się do bólu aktualna. I to nie tylko dlatego, że drugi akt dzieje się… w kosmosie.
Molier w tle
Opera Richarda Straussa do libretta Hugo von Hofmannsthala powstała na początku XX wieku jako część ambitnego projektu: miała zamykać inscenizację Mieszczanina szlachcicem Moliera w reżyserii Maxa Reinhardta. Pomysł się nie sprawdził – sześciogodzinny spektakl nie satysfakcjonował ani widzów komedii, ani melomanów, którzy musieli czekać na operę do ostatniego aktu. Z tych doświadczeń narodziła się nowa wersja Ariadny – z prologiem opowiadającym o procesie powstawania dzieła, konfliktach i kompromisach twórców. W ujęciu Trelińskiego opera staje się precyzyjnie skonstruowanym esejem o kondycji sztuki i artystów w dzisiejszym świecie.
(S)pokój z widokiem na Ziemię
Treliński – znany z psychologicznie pogłębionych, wizualnie wysmakowanych spektakli – stworzył inscenizację wyjątkowo klarowną w przekazie. Pierwsza część, utrzymana w ciemnej scenograficznej tonacji, z dominującą skałą (autorstwa francuskiego scenografa Fabiena Lédé), ukazuje kulisy tworzenia – walkę o zachowanie artystycznej tożsamości w świecie podporządkowanym kaprysom mecenasów. Kompozytorka (świetna Svetlina Stoyanova) zderza się z brutalnością realiów, w których rządzi pieniądz. W efekcie traci przytomność – co otwiera przestrzeń snu, wizji, a może wewnętrznej projekcji.
W akcie drugim kompozytorka przemienia się w swoją bohaterkę – Ariadnę, porzuconą przez Tezeusza. Naxos w ujęciu Trelińskiego staje się futurystyczną planetą, a jaskinia – luksusowym apartamentem z widokiem na Ziemię. Złoto i przepych nie niosą jednak ukojenia. Samotność i niespełnienie wybrzmiewają jako uniwersalna metafora losu artysty: nawet wśród pozornego sukcesu pojawia się pustka, gdy jest on okupiony twórczymi kompromisami.
Najlepsze głosy w Europie
Treliński zaprosił do tego projektu jednych z najlepszych europejskich śpiewaków. Nadja Stefanoff w roli Ariadny zachwyca wokalnie i aktorsko. Jej duet z Rafałem Bartmińskim (Bachus) jest magnetyczny i poruszający. Katarzyna Drelich jako Zarabinetta znakomicie radzi sobie z niezwykle wymagającą partią koloraturową, wnosząc energię i humor, a jednocześnie stając się symbolem kompromisu – zbyt kuszącego, by go zignorować, zbyt gorzkiego, by nie żałować. Towarzyszy im orkiestra pod batutą Lothara Koenigsa, który doskonale odnajduje się w partyturze Straussa.
Z takim zespołem Trelińskiemu udało się stworzyć spektakl boleśnie aktualny – opowiadający o duszy artysty w czasach, gdy potrzeba głębokiej refleksji ściera się z potrzebą zarobienia na chleb. Gdy jako publiczność chcemy mieć wszystko szybko i jednocześnie – także w kontekście obcowania ze sztuką. Okazuje się, że wrażliwi artyści płacą za to wysoką cenę.
fot. Krzysztof Bieliński/TW-ON
absolwentka Akademii Teatralnej; autorka recenzji w prasie codziennej („Życie Warszawy”, „Polska. The Times”) i internecie; aktorka i reżyserka Teatru Kontrapunkt; łączy wiedzę teoretyczną z 20-letnią praktyką sceniczną.
