Spektakl powstaje w przekładzie Jerzego Radziwiłowicza, a w tytułowej roli wystąpi Ernest Nita. Premiera odbędzie się 11 grudnia 2026 roku na Scenie na Świebodzkim.
fot. Teatr Polski we Wrocławiu
W Teatrze Polskim we Wrocławiu rozpoczęły się próby do „Tartuffe’a” Molière’a w reżyserii Anny Augustynowicz. Jedna z najwybitniejszych polskich reżyserek teatralnych sięga po klasyczną komedię, odnajdując w niej opowieść o rodzinie, moralności, mechanizmach manipulacji i potrzebie autorytetu. Spektakl powstaje w przekładzie Jerzego Radziwiłowicza, a w tytułowej roli wystąpi Ernest Nita. Premiera odbędzie się 11 grudnia 2026 roku na Scenie na Świebodzkim.
„Tartuffe” Molière’a, napisany w XVII wieku, pozostaje jednym z najbardziej przenikliwych utworów poświęconych ludzkiej obłudzie. Historia oszusta, który pod pozorem religijnej gorliwości zdobywa zaufanie zamożnego Orgona, od pokoleń prowokuje kolejne interpretacje. Anna Augustynowicz zamierza przyjrzeć się przede wszystkim relacjom między bohaterami oraz konsekwencjom ich wyborów. Interesuje ją rodzina, której dotychczasowy porządek rozpada się pod wpływem człowieka obdarzonego przez gospodarza niemal bezgranicznym zaufaniem.
Orgon przyjmuje Tartuffe’a pod swój dach, przekonany o jego wyjątkowej pobożności i skromności. Z czasem podporządkowuje mu kolejne decyzje, ignorując ostrzeżenia najbliższych. Gotów jest wydać za niego córkę i przekazać mu swój majątek. Ślepa wiara w uczciwość przybysza prowadzi do coraz poważniejszych konfliktów, a rodzinny dom staje się miejscem walki o wpływy, majątek i prawo do decydowania o losie innych.
Augustynowicz stawia jednak pytanie, które komplikuje tradycyjny podział na oszusta i jego ofiary: czy Tartuffe jest jedynym człowiekiem, który kłamie? Przygląda się postępowaniu wszystkich bohaterów, ich deklaracjom, namiętnościom i interesom. W tej interpretacji szczególnego znaczenia nabiera rozdźwięk między zasadami, do których człowiek publicznie się odwołuje, a decyzjami podejmowanymi w konkretnych sytuacjach.
Reżyserkę interesuje również rozróżnienie między etyką, rozumianą jako zbiór zasad zakorzenionych w kulturze, a moralnością, która ujawnia się poprzez indywidualne wybory i odpowiedzialność za własne postępowanie. Bohaterowie Molière’a nieustannie powołują się na określone wartości, choć ich działania często przeczą wypowiadanym słowom.
W przygotowywanym przedstawieniu istotne miejsce zajmie także polityczny wymiar utworu. W komedii Molière’a ostateczne rozwiązanie konfliktu przynosi interwencja monarchy, który demaskuje oszusta i przywraca sprawiedliwość. Augustynowicz zastanawia się nad znaczeniem tego zakończenia i nad ludzką skłonnością do poszukiwania autorytetu zdolnego rozstrzygać spory.
Pytanie o potrzebę takiego arbitra nabiera współczesnego znaczenia wobec odradzających się tendencji autorytarnych. Historia Orgona pokazuje, jak łatwo przekonanie o czyjejś nieomylności może prowadzić do rezygnacji z samodzielnego myślenia. Zaufanie staje się narzędziem podporządkowania, a deklarowana troska o dobro innych pozwala usprawiedliwiać kolejne nadużycia.
Polityczny sens „Tartuffe’a” łączy się bezpośrednio z dramatem rodzinnym. Mechanizmy władzy, posłuszeństwa i manipulacji ujawniają się najpierw w relacjach między najbliższymi. Orgon, przekonany o słuszności własnych decyzji, przestaje słuchać tych, za których czuje się odpowiedzialny.
Reżyserka określa przygotowywany spektakl mianem „komedii serio”. Zamierza zrezygnować z teatralnej iluzji i stworzyć sytuację, w której widz będzie świadkiem wydarzeń, samodzielnie oceniając zachowanie postaci.
Takie podejście odpowiada charakterystycznemu dla twórczości Augustynowicz zainteresowaniu człowiekiem uwikłanym w relacje społeczne, językiem oraz odpowiedzialnością za wypowiadane słowa. W jej teatrze szczególne znaczenie mają napięcia między bohaterami, precyzja aktorskich działań i uważna analiza tekstu dramatycznego.
Wrocławski „Tartuffe” ma zachować komediowy charakter utworu, jednocześnie odsłaniając powagę sytuacji, w jakiej znaleźli się bohaterowie. Śmiech z cudzej łatwowierności czy obłudy może stać się okazją do przyjrzenia się własnym przekonaniom i mechanizmom, którym sami ulegamy.
Anna Augustynowicz należy do grona najwybitniejszych polskich reżyserek teatralnych ostatnich dekad. Urodziła się w 1959 roku w Dębicy. Ukończyła teatrologię na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Wydział Reżyserii Dramatu Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie. Kształciła się między innymi pod kierunkiem Krystiana Lupy. Debiutowała w 1989 roku przedstawieniem „Życie wewnętrzne” Marka Koterskiego w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu.
Przełomowym momentem jej kariery było objęcie w 1992 roku stanowiska dyrektorki artystycznej Teatru Współczesnego w Szczecinie. Funkcję tę pełniła przez trzydzieści lat, do 2022 roku, kształtując jeden z najbardziej rozpoznawalnych profili artystycznych polskich scen repertuarowych. W tym czasie teatr stał się ważnym miejscem prezentacji nowej dramaturgii europejskiej i polskiej, a także przestrzenią poszukiwań współczesnego języka scenicznego.
Augustynowicz konsekwentnie wprowadzała do repertuaru utwory podejmujące aktualne problemy społeczne, psychologiczne i obyczajowe. W Szczecinie realizowała polskie prapremiery dramatów Stiga Larssona, Clare McIntyre czy Wernera Schwaba. Szczególne znaczenie miały przedstawienia „Naczelny”, „Siostry i bracia”, „Bez czułości”, „Moja wątroba jest bez sensu albo zagłada ludu” oraz „Młoda śmierć” Grzegorza Nawrockiego.
Ważnym przedsięwzięciem było również uruchomienie w 1992 roku Malarni, kameralnej sceny Teatru Współczesnego, która stała się miejscem prezentacji nowej dramaturgii i eksperymentów formalnych.
W ciągu trzydziestu lat kierowania szczecińską sceną Augustynowicz zrealizowała tam 44 premiery. Pod jej opieką artystyczną powstało łącznie ponad 300 przedstawień. Teatr Współczesny zdobył w tym okresie silną pozycję na ogólnopolskiej mapie teatralnej, a jego spektakle regularnie uczestniczyły w najważniejszych festiwalach.
W dorobku reżyserki ważne miejsce zajmują również inscenizacje klasyki. Augustynowicz wielokrotnie sięgała po dramaty Stanisława Wyspiańskiego, Witolda Gombrowicza, Williama Szekspira czy Gabrieli Zapolskiej. Jej przedstawienia wyróżniają się precyzją konstrukcji, konsekwencją formalną oraz szczególną uwagą poświęcaną aktorowi i tekstowi. Reżyserka często ogranicza rozbudowaną scenografię, koncentrując uwagę widza na relacjach między postaciami i znaczeniu wypowiadanych słów.
Za swoją twórczość otrzymała liczne nagrody i wyróżnienia. W 1998 roku została laureatką Paszportu „Polityki” w kategorii teatr. Zdobyła również Laur Konrada na Festiwalu Sztuki Reżyserskiej „Interpretacje” w Katowicach. W 2007 roku otrzymała nagrodę główną Ogólnopolskiego Konkursu na Inscenizację Utworów Stanisława Wyspiańskiego za „Wesele”, a w 2017 roku, jako pierwsza kobieta w historii tego wyróżnienia, została uhonorowana Nagrodą im. Konrada Swinarskiego dla najlepszego reżysera sezonu. Jest także laureatką Nagrody im. Zygmunta Hübnera „Człowiek Teatru”.
Augustynowicz reżyserowała na wielu polskich scenach, między innymi w Warszawie, Krakowie, Gdańsku, Łodzi, Poznaniu i Wrocławiu. Realizowała również spektakle Teatru Telewizji.
W czerwcu 2026 roku po raz pierwszy przygotowała przedstawienie w Teatrze Narodowym w Warszawie. Wyreżyserowała „Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej, której premiera odbyła się 20 czerwca na Scenie przy Wierzbowej im. Jerzego Grzegorzewskiego. W swojej interpretacji przyjrzała się rodzinie Dulskich jako wspólnocie uwikłanej w mechanizmy kontroli, przemocy i społecznej hipokryzji. Interesowały ją zwłaszcza relacje między kobietami i mężczyznami, patriarchalny porządek oraz rozdźwięk między publicznym wizerunkiem a rzeczywistymi pragnieniami bohaterów.
Wrocławska realizacja „Tartuffe’a” stanowi interesującą kontynuację tych poszukiwań. Augustynowicz ponownie sięga po klasyczny dramat, którego bohaterowie budują swoje życie wokół społecznych konwenansów, deklarowanych wartości i wzajemnych zależności. Zarówno u Zapolskiej, jak i u Molière’a rodzina staje się przestrzenią, w której szczególnie wyraźnie ujawniają się mechanizmy władzy, manipulacji i moralnej hipokryzji.
Przedstawienie powstaje na podstawie przekładu Jerzego Radziwiłowicza zatytułowanego „Tartuffe albo Szalbierz”. Tłumacz zachował wierszowaną formę komedii, starając się jednocześnie przybliżyć język dramatu współczesnemu odbiorcy.
Sam tytuł ma znaczenie dla interpretacji utworu. Francuski oryginał „Le Tartuffe ou l’Imposteur” wskazuje na oszustwo i świadome podszywanie się pod kogoś, kim bohater w rzeczywistości nie jest. Utrwalony w polskiej tradycji tytuł „Świętoszek” kieruje uwagę przede wszystkim na religijną hipokryzję. „Szalbierz” poszerza tę perspektywę, akcentując mechanizm oszustwa, który może funkcjonować w różnych sferach życia.
Wybór przekładu Radziwiłowicza współgra z zainteresowaniem Augustynowicz językiem i sposobami, w jakie słowa służą budowaniu autorytetu, zdobywaniu zaufania oraz ukrywaniu rzeczywistych intencji.
Tytułową postać zagra Ernest Nita. W Orgona wcieli się Marian Czerski, a jego żonę Elmirę zagra Aldona Struzik. Na scenie zobaczymy również Bożenę Baranowską jako panią Pernelle, Marka Feliksiaka w roli Kleanta, Igora Kowalika jako Damisa oraz Martynę Witowską jako Dorynę.
W rolę Marianny wcielą się wymiennie Anna Haba i Beata Śliwińska, natomiast Walerego zagrają Maciej Gisman lub Błażej Michalski.
Za scenografię odpowiada Marek Braun, kostiumy przygotowuje Wanda Kowalska, a muzykę Jan Marek Kamiński. Światłami i multimediami zajmuje się Wojtek Kapela.
W pracach nad spektaklem uczestniczy również zespół scrumowy, w którym funkcję product ownera pełni Kajka Gonera, a scrum mastera Michał Grudziński. W jego skład wchodzą także Dariusz Bartołd, Krzysztof Cichocki, Joanna Degler, Bartosz Przybylak, Alicja Romanowska i Jadwiga Ziemińska. Inspicjentką i suflerką jest Magdalena Kabata.
Pierwsze pokazy przedpremierowe „Tartuffe’a” zaplanowano od 5 grudnia 2026 roku. Oficjalna premiera odbędzie się 11 grudnia na Scenie na Świebodzkim Teatru Polskiego we Wrocławiu.
Nowa realizacja komedii Molière’a zapowiada spotkanie z klasyką, której pytania o uczciwość, odpowiedzialność i granice zaufania zachowują aktualność. Anna Augustynowicz zamierza przyjrzeć się bohaterom bez łatwego moralizowania, pozostawiając widzom przestrzeń do własnych ocen. Historia Tartuffe’a, Orgona i jego rodziny pozwoli ponownie zastanowić się, dlaczego tak chętnie wierzymy ludziom, którzy oferują nam proste odpowiedzi, i jak wysoką cenę potrafimy zapłacić za tę wiarę.
Premiera: 11 grudnia 2026 roku
Pokazy przedpremierowe: od 5 grudnia 2026 roku
Miejsce: Scena na Świebodzkim
Realizatorzy:
Obsada:
Zespół scrumowy: Kajka Gonera (product owner), Michał Grudziński (scrum master), Dariusz Bartołd, Krzysztof Cichocki, Joanna Degler, Bartosz Przybylak, Alicja Romanowska, Jadwiga Ziemińska.
Inspicjentka/suflerka: Magdalena Kabata
Bilety na pokazy przedpremierowe oraz grudniową premierę „Tartuffe’a” można kupić za pośrednictwem oficjalnej strony Teatru Polskiego we Wrocławiu.
