Michał Urbaniak – saksofonista, który nie tylko zrewolucjonizował polski jazz. Jego dźwięki przenikały granice gatunków, tworząc nowe przestrzenie w sztuce.
fot FB Michał Urbaniak
Wczoraj zaskoczyła nas smutna wiadomość o śmierci Michała Urbaniaka – artysty, który w swojej muzyce łączył niezwykłą technikę z emocjonalnym ładunkiem. W tej chwili, gdy odchodzą już tylko ci, którzy na zawsze zapisali się w historii muzyki, mamy pełne prawo do zadawania sobie pytania: co zostaje po takim człowieku? Jakie dźwięki, rytmy, przestrzenie?
Michał Urbaniak nie był tylko muzykiem jazzowym. Był twórcą, który potrafił wykraczać poza klasyczne granice gatunku, tworząc dźwięki, które przekształcały nasze wyobrażenia o muzyce. Jego kompozycje sprawiały, że to, co na pierwszy rzut oka wydawało się chaotyczne, zyskiwało głęboki sens. Muzyk pozostawił po sobie bogaty dorobek, który stanowi fundament muzycznych poszukiwań nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie.
Nie będę tu pisać o faktach z jego biografii. Każdy z nas mógłby zrobić to lepiej, pełniej, odwołując się do anegdot, zapisów koncertów, płyt, które do dziś zaskakują i inspirują. Dla mnie Urbaniak był przede wszystkim człowiekiem, który nie bał się ryzykować. Od początku swojej kariery nieustannie przekraczał granice – zarówno te, które wyznaczała muzyka, jak i te, które wyznaczało życie.
Moje głębsze zetknięcie z Michałem Urbaniakiem miało miejsce, kiedy kilka miesięcy temu przeczytałem jego biografię, którą później zrecenzowałem. Choć kompozycji Urbaniaka słuchałem już wcześniej, dopiero lektura książki pozwoliła mi lepiej zrozumieć nie tylko technikę gry na instrumencie, ale i jego podejście do muzyki. Biografia to opowieść o człowieku, który potrafił przełamać bariery napotykane na jego drodze. Wyczuwało się w nim, że muzyka była dla niego formą walki z własnymi ograniczeniami – nie tylko dźwiękowymi, ale także społecznymi. Choć przez wiele lat jego kariera była głównie związana z jazzem, wciąż dostrzegał, jak różne gatunki muzyczne, różne kultury mogą się ze sobą przenikać i tworzyć coś zupełnie nowego.
Po śmierci Urbaniaka, nie odczuwamy żalu tylko dlatego, że artysta odszedł – odczuwamy go głównie dlatego, że nie będziemy już mieli szansy podziwiać tej muzyki w realnym czasie. Wznowienie jego płyt z lat 70. czy 80. może być próbą powrotu do tamtych chwil, ale na zawsze pozostanie to tylko powtórką, próbą wskrzeszenia czegoś, co już nie jest w stanie zabrzmieć dokładnie tak samo. Urbaniak wybitnym przykładem artysty, który na żywo kreował coś unikalnego. Jego koncerty były jak rytualne wystąpienia, w których każdy dźwięk, każda nuta miała swoją wagę, miejsce i sens.
Urbaniak to także postać niezwykle silnie zakorzeniona w polskim kontekście muzycznym. Jako jeden z pierwszych polskich muzyków zaistniał w międzynarodowym świecie jazzu, a jego współpraca z takimi gigantami jak Miles Davis, Herbie Hancock, czy Joe Zawinul, nie była przypadkiem. To nie były tylko spotkania wybitnych muzyków – to była wymiana myśli, artystycznych wizji, które wciąż rezonują.
Można powiedzieć, że Michał Urbaniak był jedną z postaci, które stworzyły nową, współczesną tożsamość polskiego jazzu. Równocześnie jego muzyka była uniwersalna, oddziaływała na wszystkich, niezależnie od narodowości, wieku, gustu muzycznego. Każdy mógł znaleźć w niej coś dla siebie, ale zarazem nie dawała łatwych odpowiedzi, zmuszała do myślenia, do bycia bardziej świadomym odbiorcą muzyki.
Patrząc na to, co Urbaniak zostawił po sobie, warto zadać sobie pytanie: co dla nas, współczesnych artystów, oznacza taki dorobek? Jakie wyzwania stawia przed nami jego twórczość? I jakim my jesteśmy w stanie dźwiękiem odpowiedzieć na ten ogromny świat, który on stworzył? W czasach, kiedy artyści coraz częściej korzystają z nowych technologii, muzyka Urbaniaka przypomina, że nic nie zastąpi autentycznego spotkania człowieka z instrumentem, że to, co się rodzi z żywego kontaktu z dźwiękiem, nie może zostać zredukowane do cyfrowych odtworzeń.
Po śmierci Michała Urbaniaka zostaje w nas przestrzeń, której nie da się zapełnić. Ale zostaje także muzyka, która nigdy nie przestanie inspirować. Jego dźwięki będą z nami na zawsze, niezależnie od tego, czy będziemy ich słuchać w domu, czy na scenie. To dźwięki, które nie mają końca. I to jest jego najpiękniejsze dziedzictwo.
Oczywiście, Michał Urbaniak miał także interesujące powiązania z teatrem i kinem, które były istotnym elementem jego twórczości. Jego wszechstronność artystyczna sprawiała, że nie tylko muzyka była jego polem ekspresji, ale także współpraca z teatrem i filmem. Urbaniak miał świadomość, jak ważne w jego twórczości jest łączenie różnych sztuk, co pozwalało mu na poszukiwanie nowych brzmień, nowych przestrzeni dźwiękowych.
Jako aktor Michał Urbaniak również wykazał się niezwykłą otwartością na różnorodne formy artystyczne. Choć nie był zawodowym aktorem, jego obecność na ekranie była zawsze intensywna i pełna emocji. Miał w sobie coś, co pozwalało mu połączyć rolę muzyka z rolą aktora – jego gra była pełna pasji i zaangażowania, a obecność na ekranie naturalna i magnetyzująca.
Michał Urbaniak zaistniał również jako kompozytor muzyki filmowej i twórca ścieżek dźwiękowych do wielu produkcji kinowych oraz telewizyjnych, stał się ważną postacią w tym kręgu artystycznym. Współpraca z reżyserami, którzy potrafili docenić jego unikalną wrażliwość muzyczną, pozwalała mu na tworzenie kompozycji, które dodawały filmom niezapomnianych emocji. Jego ścieżki dźwiękowe były pełne swobody, ale również precyzji, balansowały na granicy jazzu, awangardy, muzyki klasycznej i eksperymentalnej, co nadawało im wyjątkowy charakter.
Jego twórczość filmowa była doskonałym odzwierciedleniem tej samej odwagi twórczej, którą prezentował w muzyce. Urbaniak nigdy nie bał się wyjść poza standardowe ramy – na scenie czy w filmie traktował muzykę jako język do opowiadania historii, który potrafił przenosić widza w zupełnie inne światy.
Jako artysta muzyczny, aktor, kompozytor i twórca pozostanie postacią, która miała nieoceniony wpływ na różne obszary kultury, w tym także na sztuki wizualne i spektakularne.
