O spektaklu „Teatr niewidzialnych dzieci” Marcina Szczygielskiego w reż. Przemysława Jaszczaka z Teatru Pleciuga w Szczecinie na FMP w Wałbrzychu pisze Wiesław Kowalski.
fot. Teatr Pleciuga
Prezentacja „Teatru niewidzialnych dzieci” w Wałbrzychu pokazała, jak wiele siły drzemie w teatrze dla młodego widza, gdy nie obawia się on tematów wymagających, a jednocześnie potrafi zachować lekkość, humor i artystyczną klarowność. Spektakl oparty na nagradzanej powieści Marcina Szczygielskiego to nie tylko portret dzieci z domu dziecka w latach 80., ale też opowieść o odwadze, wspólnocie i wewnętrznej potrzebie bycia zauważonym.
Przeniesiony na scenę przez Przemysława Jaszczaka tekst staje się nie tyle ilustracją epoki, co uniwersalną przypowieścią o tym, jak teatr — tworzony nawet w trudnych warunkach — może stać się przestrzenią transformacji. Nie tylko dla bohaterów, ale też dla widzów.
Jednym z najmocniejszych aspektów przedstawienia jest jego warstwa wizualna i formalna. Klaudia Laszczyk, odpowiedzialna za scenografię, kostiumy i lalki, zaproponowała świat, który balansuje między dokumentalnym realizmem a subtelnym przerysowaniem. Lalki — niepełne, częściowo animowane przez widocznych aktorów — zyskują dzięki temu charakter symboliczny. To dzieci, które są i nie są — obecne, ale jakby przezroczyste. Aktorzy współistnieją z nimi na scenie, dodając im emocjonalnego głosu, ale też zachowując przestrzeń na metaforę.
Ta hybrydowa forma działa nie tylko estetycznie, ale i dramaturgicznie: pozwala zbudować postaci dzieci jako konkretne jednostki, ale też nośniki wspólnego doświadczenia bycia „niewidzialnym” w oczach systemu i dorosłego świata.
Na scenie pracuje zespół aktorski, który nie próbuje przytłoczyć emocją, ale raczej ją modeluje — z wyczuciem i precyzją. Aleks Joński w roli Michała pokazuje dziecko wycofane, zagubione, ale pełne uważności — gotowe, by otworzyć się na nowe, mimo strachu. Jego interpretacja unika dydaktyzmu, prowadząc postać naturalnie, z delikatnym humorem i autentycznością.
Na osobne wyróżnienie zasługuje Maja Bartlewska jako Sylwia — dziewczyna z charakterem, która w toku wydarzeń przechodzi wewnętrzną przemianę. Nie przez gwałtowne zwroty, ale przez codzienne wybory i decyzje, które pokazują, że liderką nie trzeba się urodzić — można się nią stać, gdy pojawia się wspólnota, która tego potrzebuje.
Równie istotne są postaci drugoplanowe — zarówno bliźniaczki, jak i opiekunki czy epizodyczne role dorosłych. Tworzą one barwną, wielogłosową społeczność — niejednorodną, ale dzięki temu wiarygodną. Każdy głos wybrzmiewa tutaj inaczej, każda obecność ma znaczenie.
Muzyka Rafała Ryterskiego, projekcje Anety Wawrzoły i Grzegorza Habryna, a także światło zaprojektowane przez Monikę Sidor, budują przestrzeń nie tylko estetyczną, ale i emocjonalną. Nie są dodatkiem, lecz językiem, w którym opowiada się o rzeczach, na które słów czasem brak. Obraz, dźwięk i światło wzmacniają rytm narracji — prowadzą od intymnych wyciszeń po zbiorowe uniesienia, od chłodu instytucji po ciepło rodzącej się wspólnoty. Dzięki temu spektakl oddycha — żyje swoim wewnętrznym pulsem.
Jedną z największych zalet spektaklu jest jego świadome osadzenie w kontekście historycznym, bez nachalnego dydaktyzmu. Lata 80., z ich szarą codziennością, stanem wojennym i absurdami PRL-u, nie są tu tłem, lecz strukturą, która rezonuje. Nie chodzi o to, by dzieci „zrozumiały historię”, ale by poczuły, jak żyło się wtedy rówieśnikom — i jak teatr mógł być dla nich formą ucieczki i ekspresji.
Spektakl nie próbuje tłumaczyć wszystkiego wprost. Dla młodszych widzów wiele zostaje na poziomie emocji i intuicji. Dla dorosłych — pojawia się dodatkowa warstwa nostalgii i refleksji. To teatr międzypokoleniowy, który działa równolegle na kilku poziomach.
Tytułowe „niewidzialne dzieci” to nie tylko mieszkańcy domu dziecka. To każde dziecko, które czuje się niewysłuchane, niezauważone, pomijane. Ten spektakl — subtelnie, ale wyraźnie — przypomina, że widzialność to nie luksus, ale prawo. A teatr, jeśli tylko chce, może być miejscem, gdzie to prawo zostaje wreszcie zrealizowane.
Przedstawienie Teatru „Pleciuga” to przykład sztuki dla młodych, która nie infantylizuje, nie moralizuje, ale słucha i odpowiada. Z czułością, z humorem, z artystyczną odpowiedzialnością.
Warto zobaczyć. Bo to teatr, który — jak bohaterowie spektaklu — tworzy przestrzeń, gdzie niewidzialni wreszcie mogą stać się obecni.
https://pleciuga.pl/spektakl/204/teatr-niewidzialnych-dzieci
