O nagrodzonych spektaklach i artystach podczas 29. Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego KONTAKT w Toruniu pisze Aram Stern.
Międzynarodowy Festiwal Teatralny KONTAKT umocnił swój prestiż w prezentacji kluczowych trendów teatru środkowoeuropejskiego, otwierając kolejne dziesięciolecie swojego istnienia. Żyjemy w niebezpiecznych czasach – nic więc dziwnego, że 29. edycja festiwalu była wybuchowa, gwałtowna, ostra jak brzytwa, pełna nagości, psychologicznych zmagań na scenie, a widownię wielokrotnie przechodziły dreszcze.
12 spektakli konkursowych – w tym pięć zagranicznych i siedem polskich – oceniało międzynarodowe jury, w skład którego weszli: Ramunė Marcinkevičiūtė, litewska teatrolożka; Barbara Gregorová, dramaturżka z Czech; oraz Jurriaan Cooiman, holenderski dyrektor artystyczny festiwalu Culturescapes w Bazylei.
(Za)wodne Grand Prix
Ku zaskoczeniu wielu gości festiwalu, Jury przyznało Nagrodę Główną Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego performatywnemu show Ophelia’s Got Talent w reżyserii Florentiny Holzinger z Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz w Berlinie. Holzinger „podbiła” Toruń – szczególnie najmłodszych widzów, którzy przyznali jej honorową Nagrodę Młodych – swoim widowiskiem pozbawionym tradycyjnej dramaturgii, będącym zlepkiem scen, w których głównym motywem jest maksymalistyczny pokaz wyczynów nagich morskich istot.
Spektakl nawiązuje do literackich postaci związanych z wodą – przede wszystkim Szekspirowskiej Ofelii, której wejście do wody reżyserka reinterpretowała jako strategię superkobiecego wzmocnienia. Performerki opowiadają i przekształcają swoje traumy poprzez świadome, kontrolowane prowokowanie sytuacji granicznych. Od trybu przetrwania po spektakl szaleństwa. Drastyczne obrazy kontrastują z imponującą scenografią autorstwa Nikoli Kneževicia – wodnym makrokosmosem – oraz charyzmatyczną obecnością lilipuciej performerki Saioi Alvarez Ruiz, jednej z najbardziej wyrazistych indywidualności tegorocznego festiwalu. Nagość, wydawałoby się – już démodé, a jednak w teatrze wraca i kusi kolejne pokolenia.
Próby pod bombami i dźwięki migawki
Nagroda Prezydenta Miasta Torunia dla najciekawszej osobowości festiwalu powędrowała do Kijowa – za reżyserię Kaliguli wg Camusa, wystawionego przez Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki. Uhonorowano nią Ivana Urivsky’ego, który w skróconej formie przedstawił świat totalitarnego reżimu – z szufladami pełnymi tajemnic (scenografia: Petro Bohomazow), podsłuchami niczym z czasów KGB i rozedrganymi dialogami poddanych cesarza (Ołeksandr Rudyński), skrywających się w zakamarkach więzienia. Zespół z Kijowa otrzymał również od Jury nagrodę specjalną „za aktualność i siłę wyrazu w czasach wojny”. Całego dramatu nie udało się zaprezentować – spektakl był przygotowywany w cieniu bombardowań…
Festiwalową Nagrodę im. Zdzisława Maklakiewicza za najlepszą rolę epizodyczną, ufundowaną ze środków SKE – Kultura przez Sekcję Teatrów Dramatycznych, otrzymał Maciej Cymorek za rolę w przedstawieniu Susan Sontag w reż. Agnieszki Jakimiak i Mateusza Atmana, zrealizowanym w Teatrze im. Stefana Jaracza w Olsztynie. Aktor zamyka kontrowersyjny dialog ze zmarłą 21 lat temu amerykańską intelektualistką i aktywistką praw człowieka przejmującym monologiem – to właśnie za niego otrzymał wyróżnienie.
Nagrodzeni pokojowo
Pod względem estetyki scenicznej i dramaturgii, Festiwal nie ograniczał się wyłącznie do teatralnych obrazów walki czy przemocy. W konkursie znalazły się także spektakle o bardziej komfortowym odbiorze, jak tragikomiczna Udręka życia wg Hanocha Levina (reż. Eva Rysová), prezentowana przez Teatr im. Wilama Horzycy w Toruniu – gospodarza 29. edycji MFT KONTAKT. Za rolę Lewiwy nagrodzona została Karina Krzywicka – najlepsza aktorka Festiwalu. „Zmrożona” chłodem, tkwiąca w małżeńskim uzależnieniu, zrzuca kolejne warstwy kostiumu, jakby odkopywała się z emocjonalnej wiecznej zmarzliny.
„Postępowe” Jury doceniło również Macieja Stuhra za rolę Papkina w głośnej (dosłownie!) Zemście w reż. Michała Zadary z Teatru Komedia w Warszawie, przyznając mu nagrodę dla najlepszego aktora festiwalu. Stuhr szarżuje na scenie jak w stand-upie – jego Papkin krzyczy (Zadara nie uznaje mikroportów) i kokietuje publiczność, zbliżając się do komediowych ról z młodości. Dla zagranicznego jury okazał się godny wyróżnienia – polska publiczność zna go jako doświadczonego showmana. Mimo kontrowersji, trzeba przyznać, że cały zespół Teatru Komedia w Fredrowskim ośmiozgłoskowcu radzi sobie znakomicie – szczególnie Bartosz Porczyk jako Rejent, zdecydowanie mniej przerysowany i bardziej stonowany niż nagrodzony gwiazdor.
Naturalna w swej grze i stonowanej ekspresji okazała się także cała obsada TR Warszawa w spektaklu Kiedy stopnieje śnieg – według scenariusza, w reżyserii i scenografii Katarzyny Minkowskiej. Jury przyznało zespołowi nagrodę za grę zespołową – i słusznie! W gigantycznej pralce umieszczonej z tyłu sceny kręcą się emocje rodziny połączonej wspólną tragedią. Bohaterowie próbują żyć „normalnie”, choć nie potrafią ze sobą rozmawiać. Niezapomniane kreacje: Maria Maj w roli Babci, Magdalena Kuta jako Ciotka, Justyna Wasilewska jako Kuzynka oraz inne aktorki, tworzące rodzinny dramat, który pozostanie w pamięci widzów 29. edycji MFT KONTAKT.
Werdykty festiwalowe zawsze budzą emocje – nie wszyscy muszą się z nimi zgadzać. Najważniejsze jednak są przeżycia i długie nocne rozmowy o obejrzanych spektaklach. A przemoc? Niech zostanie tylko na scenie – jako artystyczne narzędzie wyrazu.
O spektaklach niedocenionych przez Jury – w drugiej części relacji z 29. Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego KONTAKT w Toruniu.
fot. Julia Weber
recenzent, redaktor, germanista; od 2010 r. związany z portalami Teatr dla Was oraz Teatr dla Wszystkich; w latach 2013–2021 zastępca redaktora naczelnego toruńskiego Miesięcznika Kulturalnego „Menażeria”. Od 2020 r. publikuje recenzje teatralne i literackie w kwartalniku „Miasteczko Poznań”.
