Tęsknota za wspólnotą

Rzecz dzieje się w nieczynnej kaplicy, której mury symuluje fioletowa konstrukcja kojarząca się trochę z pergolą czy altaną – miejscem schadzek znanych z literatury romantycznych kochanków. Ogołoconą kaplicę zamieniono w squot – tego już domyśleć się trzeba z materiałów teatru – a jedyną pozostałością po sacrum jest figura Matki Bożej – cała różowa i zamknięta w różowym automacie na przekąski. Miejsce obrzędu jest wyraźnie odgraniczone od widowni pomalowaną w wielokolorowe, psychodeliczne cętki podłogą. Ten ostry podział mści się, gdy aktorzy – przez cały czas grając frontalnie do widowni – zapraszają publiczność do współdziałania, a ona reaguje dość oszczędnie. Przynajmniej tak było na popołudniowym pokazie w dniu premiery. Jeśli publiczność miała być tego „koncertu duchów” współuczestnikiem, nie tylko świadkiem, to trochę nie wyszło.

Na ekranie wyświetlane są na żywo zbliżenia na twarze lub na leżących na podłodze aktorów, eksponując ich gesty, mimikę i odbijając emocje targające postaciami. Aktorzy płynnie przechodzą z ról uczestników rave’u w role przyzywanych duchów. To współcześni wykluczeni, egzystujący na obrzeżach społeczeństwa, które nie akceptuje ich alternatywnego stylu życia. Nie jest to specjalnie szokujące rozwiązanie, jeśli się pamięta, że w „Dziadach” Radosława Rychcika (Teatr Nowy w Poznaniu, 2014) Zły Pan był ucharakteryzowany na Jockera, a Zosia na Marilyn Monroe.

Wszystkie duchy we wrocławskiej realizacji poruszają się ekspresyjnie, z pasją, w rytm podawanych bitów. Józio i Rózia w szydełkowych upiornych maskach zaczerpniętych z estetyki klubów muzyki elektronicznej wypowiadają swoje kwestie monotonnym, „zmiksowanym” głosem. Zły Pan w fioletowym, błyszczącym garniturze i aparycji a lá Escobar czy inny narkotykowy boss wykrzykuje swój monolog do mikrofonu, nadal pragnąc być na pierwszym miejscu. Zosia z burzą złotych loków w typie Violetty Villas jest zaś duchem kobiety dojrzałej – bo przecież doznaje swoich udręk wciąż i wciąż – która „ani nie zaznała prawdziwej troski, ani prawdziwego szczęścia”. Grzechy nudy, okrucieństwa i obojętności w nowoczesnym wydaniu. W nowym kontekście skłaniają widza do konfrontacji z moralnymi prawdami.

Jest jeszcze Upiór – nieszczęśliwy kochanek i „artysta przeklęty”, upozowany na idola w rodzaju Morrisona czy Cobaina. Z nagim torsem pomazanym ziemią, w obcisłych pomarańczowych spodniach śpiewa na zakończenie spektaklu piosenkę, wielokrotnie powtarzając refren o samobójczej śmierci. Magnetyzujące wykonanie Dawida Dąbrowskiego, studenta AST, zostaje w pamięci mimo konkluzji, że to trochę za mało na finał.

Zmysłowość – tak, erotyzm – nie, raczej tylko zasygnalizowany. Ta grzeczność jest w gruncie rzeczy zastanawiająca. Przedstawienie jest mocno osadzone w sentymentalnych pierwocinach romantycznej wizji świata (i zaświatów), którym rządzi czucie i wiara. Sceniczne uniwersum mocno sensualne, emocjonalne i optujące za prymarnymi wartościami – dobrem i współodczuwaniem – nie posiada jednak nadprzyrodzonej sankcji. Za każdym razem, gdy Guślarz (znakomity Mariusz Kiljan) wypowiada słowa: „Czy widzisz Pański krzyż?” – przybiera pozę figury Ukrzyżowanego, rozpościerając ramiona i lekko przechylając głowę. Jaki z tego morał? Pielęgnujmy własne rytuały, wspólnotę. Bądźmy dobrzy dla siebie nawzajem, czuli i współczujący, bo tylko tyle naszego, ile damy sobie nawzajem. Tu, na ziemi.

Czy – i na jakiej podstawie – możemy zatem odnowić wspólnotę, jaki rytuał jest nam potrzebny w obliczu politycznej i społecznej polaryzacji, wojen i przemocy – także tej, która dotknęła nas wszystkich w kraju w dniu premiery? Na to pytanie być może inscenizacja dopiero odpowie.

Teatr Polski we Wrocławiu