11 grudnia we wrocławskim Teatrze Układ Formalny odbędzie się premiera spektaklu „Gdzie kończy się noc” w reżyserii Macieja Rabskiego i Eryka Herbuta.
fot. Teatr Układ Formalny - zespół
Twórcy sięgają po konwencję psychologicznego thrillera i horroru, aby opowiedzieć o przemocy rówieśniczej, upokorzeniu, samotności i pragnieniu zemsty. Przedstawienie powstaje we współpracy konsultacyjnej z młodzieżą z Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych.
„Gdzie kończy się noc” będzie najważniejszą premierą pierwszej części jubileuszowego sezonu Teatru Układ Formalny, który obchodzi dziesięciolecie działalności. Nowe przedstawienie, adresowane zarówno do młodzieży od 13. roku życia, jak i dorosłych widzów, podejmuje temat konsekwencji przemocy doświadczanej w okresie dorastania. Twórców interesują mechanizmy wykluczenia, narastającego gniewu i poczucia bezradności, a także moment, w którym osoba skrzywdzona zaczyna rozważać odwet.
Spektakl realizowany jest w formule teatru immersyjnego, zakładającego szczególny rodzaj zaangażowania widza w sceniczną rzeczywistość. Reżyserzy Maciej Rabski i Eryk Herbut wykorzystują konwencję thrillera psychologicznego oraz elementy elevated horroru, odmiany kina grozy, w której napięcie i niepokój służą również analizie społecznych i psychologicznych doświadczeń bohaterów.
W zapowiedzi przedstawienia pojawiają się zagadnienia samotności, poniżenia, przemocy i zemsty. Szczególne znaczenie ma pytanie o granicę między doznaną krzywdą a odpowiedzią na nią. Przemoc rówieśnicza, często rozgrywająca się poza kontrolą dorosłych, może prowadzić do długotrwałych konsekwencji psychicznych, wpływać na relacje z otoczeniem i sposób postrzegania samego siebie. W przypadku nowej produkcji Układu Formalnego doświadczenia te mają zostać przedstawione za pomocą środków właściwych dla gatunku kojarzonego z zagrożeniem, lękiem i narastającym napięciem.
Istotną częścią przygotowań jest współpraca konsultacyjna z młodzieżą z Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych. To środowisko dobrze znane wrocławskiemu zespołowi, który od lat prowadzi działania teatralne i edukacyjne z udziałem młodych osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Konsultacje przy nowej premierze mają umożliwić uwzględnienie doświadczeń młodzieży w pracy nad przedstawieniem.
Układ Formalny podejmował już problem przemocy rówieśniczej w spektaklu „Słowo na G” w reżyserii Grzegorza Grecasa. Przedstawienie opowiada o nastolatce upokorzonej przez kolegów na oczach klasy. Jego bohaterami są uczniowie odpowiedzialni za zdarzenie oraz nauczyciele próbujący zrozumieć jego konsekwencje. Spektakl pokazuje mechanizmy bagatelizowania przemocy, przekraczania granic i unikania odpowiedzialności.
W 2026 roku teatr kontynuuje również projekt edukacyjny skierowany do wychowanków Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych. Działania obejmują osiemnaście placówek w województwach dolnośląskim, opolskim, śląskim i wielkopolskim. Młodzież uczestniczy w pokazach przedstawień oraz towarzyszących im warsztatach. Doświadczenia zdobyte podczas wieloletniej pracy z tym środowiskiem stanowią ważny kontekst przygotowywanej premiery.
W „Gdzie kończy się noc” twórcy zamierzają wykorzystać również lalki. Jest to rozwiązanie obecne już w innych przedstawieniach zespołu, między innymi w „Dniu Ojca” oraz „PustoStanie”. Układ Formalny konsekwentnie rozwija możliwości teatru formy, wprowadzając lalki do przedstawień podejmujących trudne tematy społeczne i psychologiczne.
Grudniowa premiera przypada na jubileuszowy, dziesiąty sezon działalności zespołu. Teatr Układ Formalny powstał w 2016 roku z inicjatywy artystów, którzy postanowili stworzyć niezależną scenę łączącą działalność artystyczną, edukacyjną i społeczną. Pierwszym przedstawieniem zespołu była „Matka Courage krzyczy” w reżyserii Grzegorza Grecasa, nagrodzona Tukanem OFF podczas Przeglądu Piosenki Aktorskiej.
W ciągu dekady teatr przygotował 23 spektakle, zrealizował ponad 600 pokazów i prezentował swoje produkcje w piętnastu województwach. W 2026 roku znalazł się w gronie laureatów plebiscytu 30 Kreatywnych Wrocławia w kategorii Kultura / Sztuka / Dizajn. Obecnie zespół prowadzi własną scenę w Centrum na Przedmieściu przy ulicy Prądzyńskiego 39A we Wrocławiu.
Przed grudniową premierą publiczność będzie mogła zobaczyć kilka wcześniejszych produkcji teatru. W dniach 30 października – 1 listopada zaplanowano pokazy nagrodzonego Tukanem OFF „Biforku Żałobnego” w reżyserii Magdaleny Drab. W listopadzie na scenę powrócą „PustoStan” Rafała Pietrzaka (13–15 listopada), poświęcony doświadczeniom osób w kryzysie bezdomności, „Dzień Ojca” Macieja Rabskiego (20–22 listopada), podejmujący temat relacji rodzinnych i stereotypów ojcostwa, oraz „Prądy wsteczne” Magdaleny Drab (27–29 listopada), opowiadające o matce i trzech córkach konfrontujących się z rodzinną przeszłością i terminalną chorobą.
Premierowe pokazy „Gdzie kończy się noc” zaplanowano na 11 grudnia o godz. 19.00, 12 grudnia o godz. 18.00 oraz 13 grudnia o godz. 17.00. Przedstawienie będzie prezentowane na scenie Teatru Układ Formalny we Wrocławiu.
