Agata Duda-Gracz powraca do Wyspiańskiego. „Kraków narodowej sztuce, czyli tryumf miernoty” na scenie Teatru im. Juliusza Słowackiego

W rozbudowanym, dwuczęściowym przedstawieniu wystąpi ponad dwudziestoosobowy zespół aktorski, a muzykę na żywo wykonają Maja Kleszcz i Wojciech Krzak.

Agata Duda-Gracz należy do najbardziej rozpoznawalnych polskich reżyserek teatralnych. Jej przedstawienia wyróżniają się rozbudowaną warstwą plastyczną, wyrazistymi postaciami i charakterystycznym sposobem opowiadania, w którym realizm spotyka się z groteską, a obrazy sceniczne nabierają znaczenia równorzędnego ze słowem. Artystka jest również autorką tekstów, scenografii i kostiumów do swoich spektakli, dzięki czemu zachowują one wyjątkową spójność formalną.

Z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie łączy ją wieloletnia współpraca. To właśnie tutaj realizowała przedstawienia, które zajmują ważne miejsce w jej dorobku artystycznym. Szczególne znaczenie ma dla niej twórczość Stanisława Wyspiańskiego, do której powracała już w spektaklach „Na kolana, panie Wyspiański!” oraz „Proszę Państwa, Wyspiański umiera”.

Najnowsza premiera stanowi kolejną odsłonę tej artystycznej opowieści. Reżyserka cofa się do czasów młodości Wyspiańskiego, kiedy przyszły autor „Wesela” dopiero kształtował własną wizję sztuki, poznawał środowisko krakowskich artystów i doświadczał wydarzeń, które miały wpłynąć na jego późniejszą twórczość.

„Kraków narodowej sztuce, czyli tryumf miernoty” został pomyślany jako teatralny sen młodego Stanisława Wyspiańskiego. Konstrukcja przedstawienia nawiązuje do „Wesela”, a jego akcja rozgrywa się podczas trzeciej próby generalnej tego dramatu.

Wyspiański, którego zagra Vitalik Havryla, staje się przewodnikiem po świecie własnych wspomnień, wyobrażeń i artystycznych fascynacji. W jego otoczeniu pojawiają się postacie historyczne, ludzie związani z krakowskim życiem artystycznym i teatralnym przełomu XIX i XX wieku, a także bohaterowie, którzy z czasem odnajdą swoje miejsce w literaturze.

Reżyserka przygląda się okresowi, w którym młody artysta poszukuje własnej drogi, konfrontuje swoje ambicje z rzeczywistością i poznaje środowisko pełne wybitnych osobowości, artystycznych sporów oraz towarzyskich zależności.

Istotnym tematem przedstawienia będzie również Kraków tamtych czasów. Miasto artystów, malarzy, pisarzy i aktorów, w którym rodziły się nowe idee, ale w którym równie silnie obecne były konserwatywne przyzwyczajenia, środowiskowe hierarchie i wzajemne uprzedzenia.

Już sam tytuł spektaklu, „Kraków narodowej sztuce, czyli tryumf miernoty”, zapowiada krytyczne spojrzenie na środowisko artystyczne i mechanizmy rządzące życiem kulturalnym. W centrum tej opowieści znajdzie się młody twórca, który próbuje określić własne miejsce w świecie sztuki.

Jednym z najciekawszych rozwiązań przygotowywanej premiery jest jej dwuczęściowa konstrukcja.

Pierwsza część spektaklu będzie miała charakter immersyjny. Widzowie wraz z Wyspiańskim przemieszczą się przez cztery przestrzenie Teatru im. Juliusza Słowackiego, uczestnicząc w kolejnych odsłonach jego historii.

Każda z czterech przestrzeni stanie się miejscem osobnego spotkania z postaciami, które odegrały istotną rolę w życiu młodego artysty. Będą to realistyczne historie inspirowane autentycznymi wydarzeniami i relacjami, które według przyjętej przez twórców koncepcji doprowadziły Wyspiańskiego do napisania „Wesela”.

Publiczność zostanie zaproszona do bezpośredniego uczestnictwa w teatralnej wędrówce. Zmiana przestrzeni pozwoli przyjrzeć się kolejnym etapom artystycznego dojrzewania Wyspiańskiego, jego spotkaniom, fascynacjom i doświadczeniom.

Druga część przedstawienia zostanie rozegrana w tradycyjnym układzie scenicznym. Realistyczne historie ustąpią miejsca teatralnym widmom i upiorom. Bohaterowie historyczni zaczną funkcjonować w świecie wyobraźni, a wydarzenia z biografii artysty zostaną przetworzone przez język teatru.

Tak pomyślana konstrukcja pozwoli Agacie Dudzie-Gracz połączyć opowieść biograficzną z charakterystyczną dla jej twórczości poetyką snu, fantazji i groteski.

W przedstawieniu pojawią się postacie należące do najważniejszych osobowości polskiego życia artystycznego przełomu XIX i XX wieku.

Wojciech Skibiński wcieli się w Jana Matejkę, jednego z najważniejszych polskich malarzy historycznych i nauczyciela Wyspiańskiego. Obecność Matejki ma szczególne znaczenie dla opowieści o artystycznym dojrzewaniu przyszłego dramaturga. Wyspiański kształcił się bowiem w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, a jego wczesna twórczość rozwijała się w bezpośrednim kontakcie z tradycją malarstwa historycznego.

Lidia Bogaczówna zagra Teodorę Matejkową, żonę malarza, a Wojciech Dolatowski wystąpi między innymi jako Tadeusz Matejko.

Na scenie pojawi się także Stanisław Przybyszewski, jedna z najbardziej kontrowersyjnych postaci polskiego modernizmu. W tę rolę wcieli się gościnnie Bartosz Roch Nowicki. Dagny Przybyszewską zagra Dominika Kozłowska.

Wśród bohaterów znajdą się również Lucjan Rydel, którego sportretuje Grzegorz Łukawski, oraz przedstawiciele środowiska teatralnego, między innymi Józef Kotarbiński, grany przez Marcina Siankę, i Tadeusz Pawlikowski, w którego wcieli się Krzysztof Głuchowski.

Obecność tych postaci pozwoli pokazać Kraków jako miejsce spotkania różnych temperamentów i koncepcji artystycznych. W spektaklu pojawią się zarówno ludzie związani z malarstwem i literaturą, jak i przedstawiciele świata teatru, który odegrał zasadniczą rolę w twórczości Wyspiańskiego.

Szczególnie interesująco zapowiada się obecność postaci związanych z pierwszymi scenicznymi realizacjami „Wesela”. Wśród nich znajdą się między innymi Adolf Walewski, Helena Sulima, Maria Przybyłko, Bolesław Zawierski i Kazimierz Kamiński.

Ich udział w przedstawieniu umożliwi zestawienie rzeczywistych wydarzeń z historii teatru z artystyczną wyobraźnią reżyserki.

Agata Duda-Gracz odpowiada za tekst, reżyserię, scenografię, kostiumy oraz ruch sceniczny. Warstwa plastyczna będzie więc jednym z podstawowych elementów konstrukcji przedstawienia.

Szczególnie interesujący jest pomysł wykorzystania kostiumów inspirowanych twórczością wielkich polskich malarzy. W materiałach zapowiadających premierę teatr wymienia Jana Matejkę, Józefa Mehoffera, Stanisława Wyspiańskiego, Wojciecha Weissa, Teodora Axentowicza i Tadeusza Ajdukiewicza.

Obrazy tych artystów staną się źródłem kostiumowych rozwiązań, przenoszących malarskie wyobrażenia postaci w przestrzeń sceny.

To rozwiązanie szczególnie bliskie twórczości samego Wyspiańskiego, który był jednocześnie dramaturgiem, malarzem, grafikiem, projektantem i autorem teatralnych koncepcji inscenizacyjnych. W jego działalności plastyka i teatr pozostawały ze sobą ściśle związane.

W spektaklu pojawią się również nawiązania do konkretnych dzieł malarskich, między innymi do „Hołdu pruskiego” Jana Matejki. Rafał Dziwisz wystąpi jako Grzesiek, model do postaci Andrzeja Tęczyńskiego, natomiast Maciej Jackowski zagra Jaśka, modela do postaci Zygmunta I Starego.

Za reżyserię światła odpowiada Katarzyna Łuszczyk, a choreografię tańca przygotowuje Wojciech Dolatowski.

Ważną częścią przedstawienia będzie muzyka skomponowana przez Maję Kleszcz i Wojciecha Krzaka. Artyści wystąpią również na scenie, wykonując ją na żywo.

Maja Kleszcz jest wokalistką, kompozytorką i autorką muzyki teatralnej. W swojej twórczości łączy różne tradycje muzyczne, sięgając między innymi do bluesa, muzyki etnicznej i współczesnej piosenki artystycznej.

Wojciech Krzak jest kompozytorem i multiinstrumentalistą, od lat współpracującym z Mają Kleszcz przy projektach koncertowych i teatralnych.

W najnowszej premierze oboje będą również uczestniczyć w działaniach aktorskich. Maja Kleszcz wystąpi w pierwszej części jako Salomea Kruszelnicka, a w drugiej także jako Natchnienie. Wojciech Krzak zagra Jaśka Sksypka.

Obecność muzyków na scenie wpisuje się w charakterystyczny dla Agaty Dudy-Gracz sposób budowania przedstawień, w których muzyka współtworzy dramaturgię i atmosferę kolejnych scen.

W przygotowaniu spektaklu uczestniczy rozbudowany zespół aktorski Teatru im. Juliusza Słowackiego oraz zaproszeni artyści.

Centralną postać Stanisława Wyspiańskiego zagra Vitalik Havryla, który pojawi się w obu częściach przedstawienia.

W obsadzie znalazły się także Lidia Bogaczówna, Oliwia Durczak, Dorota Godzic, Agnieszka Kościelniak, Dominika Kozłowska, Martyna Krzysztofik, Natalia Strzelecka i Anna Tomaszewska.

Wśród aktorów występujących w spektaklu są Wojciech Dolatowski, Rafał Dziwisz, Krzysztof Głuchowski, Maciej Jackowski, Grzegorz Łukawski, Tomasz Międzik, Marcin Sianko, Wojciech Skibiński i Tomasz Wysocki.

Gościnnie wystąpią Maja Kleszcz, Wojciech Krzak, Bartosz Roch Nowicki i Krzysztof Wrona. W rolę Stanisława Koraba-Brzozowskiego wcielą się Adam Wietrzyński lub Szymon Ozymko, występujący w dublurze.

Większość aktorów zagra po kilka postaci. W pierwszej części będą to przede wszystkim osoby związane z życiem młodego Wyspiańskiego. W drugiej pojawią się również postacie należące do świata „Wesela”, a także teatralne widma i figury wyobraźni.

Tak rozbudowana obsada pozwoli reżyserce stworzyć wielowątkowy obraz krakowskiego środowiska artystycznego oraz ukazać relacje między rzeczywistymi postaciami historycznymi a bohaterami dramatu Wyspiańskiego.

Wybór Teatru im. Juliusza Słowackiego na miejsce realizacji najnowszego przedstawienia Agaty Dudy-Gracz ma szczególne znaczenie historyczne.

To właśnie na tej scenie 16 marca 1901 roku odbyła się prapremiera „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. Przedstawienie, które weszło do historii polskiego teatru, stało się jednym z najważniejszych wydarzeń artystycznych początku XX wieku.

Wyspiański pozostaje jedną z najważniejszych postaci związanych z krakowską sceną. Jego dramaty, działalność plastyczna i koncepcje teatralne wywarły ogromny wpływ na rozwój polskiej sztuki.

Agata Duda-Gracz podejmuje tę historię, odwołując się zarówno do biografii artysty, jak i do okoliczności powstania jego najsłynniejszego dramatu.

Wybór formy teatralnego snu daje reżyserce możliwość swobodnego zestawiania wydarzeń historycznych, autentycznych postaci i obrazów należących do świata wyobraźni. Szczególnego znaczenia nabiera także miejsce prezentacji spektaklu: budynek teatru, w którym ponad 125 lat temu publiczność po raz pierwszy zobaczyła „Wesele”.

Lidia Bogaczówna – Teodora Matejkowa, Matrona II
Oliwia Durczak – Mówmimuza, Maria Przybyłko (Panna Młoda), Koleżanka I, Zosia Pietraszkiewiczówna
Dorota Godzic – Aldona Mehofferowa, Matrona I, Bronisława Wolska (Radczyni)
Maja Kleszcz (gościnnie) – Salomea Kruszelnicka, Natchnienie
Agnieszka Kościelniak – Hanka, Nini, Koleżanka II
Dominika Kozłowska – Dagny Przybyszewska
Martyna Krzysztofik – Kobieta Zbyteczna, Służąca, Teosia, Paulina Wojnowska (Klimina)
Natalia Strzelecka – Sufrażystka, Helena Sulima (Rachela), Koleżanka III
Anna Tomaszewska – Eliza Pareńska, Matka
Wojciech Dolatowski – Ktośtam, Tadeusz Matejko, Kolega V, Salome, Chochoł, Adolf Walewski (Reżyser)
Rafał Dziwisz – Grzesiek, Kolega II
Krzysztof Głuchowski – Tadeusz Pawlikowski
Vitalik Havryla – Stanisław Wyspiański
Maciej Jackowski – Jasiek, Kolega IV, Bolesław Zawierski (Pan Młody)
Wojciech Krzak (gościnnie) – Jasiek Sksypek
Grzegorz Łukawski – Lucjan Rydel, Nestor II
Tomasz Międzik – Kazimierz Stankiewicz, Nestor I, Grzegorz Senowski (Hetman), Juliusz Leo
Bartosz Roch Nowicki (gościnnie) – Stanisław Przybyszewski, Fabrykant
Marcin Sianko – Józef Kotarbiński, Pan Tużurek, Józef Kotarbiński (Czepiec)
Wojciech Skibiński – Jan Matejko, Kolega III, Kazimierz Kamiński (Stańczyk)
Adam Wietrzyński / Szymon Ozymko (gościnnie, dublura) – Stanisław Korab-Brzozowski
Krzysztof Wrona (gościnnie) – Franciszek Wyspiański, Kolega VI
Tomasz Wysocki – Patrzpan, Józef Popławski (Chochoł), Kolega I

Muzyka wykonywana na żywo: Maja Kleszcz i Wojciech Krzak.

Premiera: 23 października 2026 roku
Miejsce: Duża Scena Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie

Portal Teatr dla Wszystkich po raz kolejny sprawuje patronat medialny nad sezonem artystycznym Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.

Kontynuujemy współpracę z jedną z najważniejszych polskich scen, wspierając jej działalność artystyczną i informując naszych czytelników o najistotniejszych wydarzeniach repertuarowych.

Z dużym zainteresowaniem oczekujemy najnowszej premiery Agaty Dudy-Gracz. Jej powrót do twórczości Stanisława Wyspiańskiego, tym razem w tak rozbudowanej formule inscenizacyjnej, zapowiada jedno z ważnych wydarzeń obecnego sezonu teatralnego.

Cieszymy się, że możemy ponownie towarzyszyć krakowskiemu teatrowi jako patron medialny całego sezonu artystycznego. Wszystkim twórcom i wykonawcom życzymy udanej premiery i mocno trzymamy kciuki za powodzenie przedstawienia.