Od 16 do 25 października Rzeszów ponownie stanie się miejscem spotkań z najważniejszymi dziełami literatury polskiej i światowej.
fot. Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie
Przed nami 64. Rzeszowskie Spotkania Teatralne i piąta edycja Festiwalu Arcydzieł, jednego z najważniejszych wydarzeń teatralnych na Podkarpaciu. Dyrektorem i kuratorem festiwalu jest Jan Nowara, który we wrześniu rozpoczął kolejną kadencję na stanowisku dyrektora Teatru im. Wandy Siemaszkowej. Patronem medialnym tegorocznego festiwalu jest portal Teatr dla Wszystkich.
Rzeszowskie Spotkania Teatralne mają ponad sześćdziesięcioletnią tradycję. Organizowane od 1961 roku, należą do najstarszych wydarzeń teatralnych w Polsce. Przez kolejne dekady zmieniały się ich programy, formuły i artystyczne założenia, jednak niezmiennie pozostawały ważną częścią życia kulturalnego Rzeszowa i całego regionu.
W 2022 roku Spotkania zyskały nową formułę pod nazwą Festiwal Arcydzieł. Jej podstawowym założeniem stała się prezentacja przedstawień inspirowanych wybitnymi dziełami literatury polskiej i światowej. Organizatorzy postawili na klasykę interpretowaną przez współczesnych reżyserów, zapraszając do Rzeszowa zespoły teatralne z różnych ośrodków.
Za program festiwalu odpowiada Jan Nowara, dyrektor Teatru im. Wandy Siemaszkowej, który konsekwentnie rozwija tę formułę. Tegoroczna edycja odbywa się już podczas jego kolejnej kadencji. W sierpniu marszałek województwa podkarpackiego Władysław Ortyl wręczył Nowarze akt powołania na następne trzy sezony artystyczne, do 31 sierpnia 2029 roku.
Kontynuacja Festiwalu Arcydzieł wpisuje się w program artystyczny dyrektora, który od lat podkreśla znaczenie wielkiej literatury w teatrze. W niedawnej rozmowie z portalem Teatr dla Wszystkich Jan Nowara mówił o swoich planach repertuarowych, kolejnych przedsięwzięciach i przekonaniu, że klasyczne teksty pozostają jednym z najważniejszych źródeł teatralnej refleksji nad człowiekiem.
Tegoroczny program jest kolejnym potwierdzeniem tego kierunku.
Calderón de la Barca, William Szekspir, Johann Wolfgang Goethe, Albert Camus, Witold Gombrowicz, Sholem Alejchem, Roland Rydel, Isaac Bashevis Singer czy Wiesław Myśliwski. Utwory tych autorów będą obecne podczas dziesięciu festiwalowych dni.
W słowie skierowanym do publiczności Jan Nowara zwraca uwagę na niezwykłą żywotność arcydzieł. Przywołuje daty powstania poszczególnych utworów, przypominając, że mimo upływu stuleci wciąż znajdują one swoich czytelników, widzów i interpretatorów.
Dyrektor podkreśla ich odporność na zmieniające się artystyczne mody i kierunki. W swoim komentarzu podejmuje również polemikę ze współczesnymi tendencjami teatralnymi, szczególnie z teatrem postdramatycznym.
„Przeżyły upadki: epok, prądów, mód, stylów, demokracji i autokracji. Przetrwały modernizm i dają odpór postmodernizmowi” – pisze Nowara w festiwalowym przesłaniu.
I kończy zdecydowaną deklaracją:
„One po prostu są wieczne!”
W tym przekonaniu zawiera się zasadnicza idea Festiwalu Arcydzieł. Literatura sprzed kilkudziesięciu, kilkuset, a nawet kilku tysięcy lat wciąż dostarcza tematów, które pozostają aktualne. Miłość, zdrada, władza, samotność, odpowiedzialność, tożsamość czy lęk przed śmiercią powracają w kolejnych interpretacjach, a teatr pozwala spojrzeć na nie z perspektywy współczesności.
Program konkursowy tegorocznego festiwalu obejmuje siedem przedstawień przygotowanych przez teatry z różnych części Polski.
Festiwalowe prezentacje rozpocznie „Księżniczka na opak wywrócona” Pedra Calderóna de la Barki w reżyserii Pawła Aignera, przygotowana przez Teatr im. Wilama Horzycy w Toruniu. Barokowa komedia, pełna miłosnych perypetii, przebieranek i zaskakujących zwrotów akcji, otworzy dziesięciodniowy przegląd.
Kolejną propozycją będzie „Hamlet” Williama Szekspira w reżyserii Jana Marka Kamińskiego z Teatru im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie. Jeden z najsłynniejszych dramatów w historii teatru powróci w nowej inscenizacji, podejmującej pytania o władzę, odpowiedzialność i granice ludzkiego działania.
Teatr Żydowski zaprezentuje „Dziedzictwo” w reżyserii Roberta Talarczyka. Spektakl podejmuje temat rodzinnej pamięci, tożsamości i skomplikowanej historii żydowskiej rodziny. Osobiste losy bohaterów stają się okazją do przyjrzenia się relacjom między kolejnymi pokoleniami.
W programie znalazło się również „Betlejem polskie” Lucjana Rydla w reżyserii Rafała Szumskiego, przygotowane przez Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie. Twórcy sięgają po utwór głęboko zakorzeniony w polskiej tradycji, łączący motywy bożonarodzeniowe z odniesieniami do historii narodowej.
Jedną z propozycji muzycznych będzie „Dżuma” Alberta Camusa w reżyserii Wojciecha Kościelniaka z Teatru Kameralnego w Bydgoszczy. Adaptacja słynnej powieści francuskiego pisarza podejmuje temat zbiorowego doświadczenia zagrożenia, ludzkich postaw wobec cierpienia oraz odpowiedzialności za drugiego człowieka.
Teatr Polski w Bielsku-Białej przyjedzie do Rzeszowa z „Iwoną, księżniczką Burgunda” Witolda Gombrowicza w reżyserii Leny Frankiewicz. Dramat o społecznych konwenansach, przemocy i mechanizmach wykluczenia pozostaje jednym z najczęściej interpretowanych utworów polskiej dramaturgii XX wieku.
W nurcie konkursowym znalazł się także „Faust” Johanna Wolfganga Goethego w reżyserii Jana Nowary, przygotowany przez gospodarzy festiwalu, Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie. Przedstawienie podejmuje temat ludzkiego pragnienia poznania, przekraczania granic i ceny, jaką człowiek gotów jest zapłacić za spełnienie swoich ambicji.
Rzeszowskie Spotkania Teatralne tradycyjnie wykraczają poza prezentacje konkursowe. W programie znalazły się również przedstawienia gościnne, koncerty, czytania performatywne oraz spotkania z artystami.
Publiczność zobaczy „Festen” w reżyserii Katarzyny Deszcz, przygotowany przez środowisko akademickie Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie. Spektakl opowiada o rodzinnych tajemnicach i konsekwencjach ujawnienia długo skrywanej prawdy.
Teatr Przedmieście zaprezentuje „Ucho igielne” według prozy Wiesława Myśliwskiego w reżyserii Anety Adamskiej-Szukały. Bohater spotykający samego siebie z przeszłości staje wobec wspomnień, dawnych wyborów i pytań o własne życie.
W programie znalazł się również spektakl muzyczny „Z ręką na gardle. Piosenki z repertuaru Ewy Demarczyk”, przygotowany według scenariusza i w reżyserii Anny Sroki-Hryń. Przedstawienie przywołuje twórczość jednej z najwybitniejszych polskich interpretatorek piosenki literackiej.
Muzyczną część festiwalu uzupełni koncert Wojana Trockiego „Pewna jest tylko śmierć wg Toma Waitsa”. Publiczność będzie mogła także obejrzeć „Potyczki Tewje Mleczarza z Bogiem” Teatru Pod Górkę, autorskiego teatru Stanisława Górki, w reżyserii Sławomira Gaudyna.
Wśród wydarzeń towarzyszących zaplanowano również „P.T.S. – Poczet Twórców Szczególnych” Eskaubei i jego gości.
Istotną częścią tegorocznego programu pozostaje Scena Nowej Dramaturgii, która od kilku lat rozwija się w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej.
Podczas festiwalu odbędą się trzy premierowe czytania performatywne współczesnych tekstów dramatycznych.
Publiczność pozna „Własny niepokój” Hanki Dziubińskiej w reżyserii Macieja Białoruskiego, „Stukot” Doroty Bator w reżyserii Eryka Herbuta oraz „Kawałki” Very Popovej w reżyserii Rozy Sarkisian.
Obecność nowej dramaturgii poszerza program festiwalu o współczesne teksty i pozwala zestawić klasyczny repertuar z twórczością autorów podejmujących aktualne problemy społeczne i osobiste.
Tegoroczny Festiwal Arcydzieł rozpocznie się 16 października wernisażem 20. Międzynarodowego Biennale Plakatu Teatralnego.
To kolejne ważne przedsięwzięcie organizowane przez Teatr im. Wandy Siemaszkowej, od lat przyciągające artystów zajmujących się projektowaniem graficznym i plakatem teatralnym.
Wystawa jubileuszowej edycji zaprezentuje prace twórców z różnych krajów. Wernisaż zaplanowano na godzinę 17.45, a ekspozycja będzie dostępna dla publiczności przez cały czas trwania festiwalu w foyer teatru.
Połączenie Biennale z Rzeszowskimi Spotkaniami Teatralnymi pozwala spojrzeć na teatr również poprzez sztuki wizualne i przypomina o znaczeniu plakatu w historii kultury teatralnej.
Festiwal Arcydzieł zajmuje szczególne miejsce w działalności Teatru im. Wandy Siemaszkowej. Instytucja, będąca jedynym zawodowym teatrem dramatycznym w województwie podkarpackim, od lat rozwija działalność repertuarową, festiwalową i edukacyjną, przyciągając publiczność także spoza regionu.
Rzeszowskie Spotkania Teatralne umożliwiają widzom kontakt z przedstawieniami powstającymi w różnych ośrodkach teatralnych. Dla podkarpackiej publiczności jest to okazja do poznania odmiennych sposobów inscenizowania klasyki, a dla zaproszonych zespołów możliwość zaprezentowania swojej twórczości w ramach festiwalu o wieloletniej tradycji.
Jan Nowara, rozpoczynając kolejną kadencję dyrektorską, kontynuuje przedsięwzięcie, które stało się jednym z rozpoznawalnych elementów programu rzeszowskiej sceny. Wśród jego dalszych planów znajdują się również rozwój Sceny Wędrownej, realizacja projektu „Klasyka 3.0”, kolejne premiery oraz przygotowania do budowy Nowej Sceny.
Przed tegorocznym festiwalem dyrektor kieruje do widzów zaproszenie:
„Zapraszam Państwa serdecznie na kolejny Festiwal Arcydzieł, które przez wieki i pokolenia są wierne człowiekowi i światu – w całości i pełni”.
64. Rzeszowskie Spotkania Teatralne – 05. Festiwal Arcydzieł odbędą się od 16 do 25 października 2026 roku w Rzeszowie.
Dyrektorem i kuratorem festiwalu jest dr Jan Nowara.
Portal Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym 05. Festiwalu Arcydzieł.
Wydarzenie dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, oraz współfinansowano ze środków budżetu Województwa Podkarpackiego.
