Laureatów ogłoszono 10 października podczas Festiwalu Słuchowisk w Poznaniu.
fot. Fundacja Fonorama
Oskar Winiarski, Alicja Rasztawicka i Oliwia Kot zdobyli główne nagrody w Konkursie na Najlepsze Słuchowisko 2025 Roku, organizowanym przez poznańską Fundację Fonorama. Laureatów ogłoszono 10 października podczas Festiwalu Słuchowisk w Poznaniu. Jury przyznało również trzy indywidualne wyróżnienia. Wszystkie sześć produkcji znalazło się wcześniej wśród słuchowisk recenzowanych na łamach Teatru dla Wszystkich.
Tegoroczny konkurs zgromadził 23 produkcje zrealizowane w 2025 roku. Jury w składzie Anna Cieślak, Anna Wieczur i Maciej Wirmański wybrało trzy słuchowiska, które zakwalifikowano do finału. Ich autorzy byli już znani od lipca, jednak dopiero podczas październikowego festiwalu poznaliśmy ostateczny podział nagród.
Konkurs organizuje Fundacja Fonorama, zajmująca się tworzeniem i popularyzowaniem słuchowisk oraz szeroko rozumianej sztuki audialnej. Organizatorzy dopuszczają zarówno klasyczne realizacje teatru radiowego, jak i produkcje eksperymentalne, wykorzystujące dokument, nagrania terenowe, muzykę elektroniczną czy nowoczesne techniki montażu dźwięku. Warunkiem udziału w tegorocznej edycji było zgłoszenie utworu powstałego między 1 stycznia a 31 grudnia 2025 roku, którego czas trwania nie przekraczał 90 minut.
Finał konkursu odbył się w sobotę 10 października w ramach Festiwalu Słuchowisk 2026. Publiczność miała okazję wysłuchać wszystkich sześciu wyróżnionych przez jury produkcji, a wieczorem ogłoszono laureatów Złotej, Srebrnej i Różowej Małżowiny.
Nagroda: 7000 zł
Najważniejsze wyróżnienie konkursu otrzymał Oskar Winiarski za „Zbrodnię z premedytacją”, słuchowisko zrealizowane na podstawie opowiadania Witolda Gombrowicza. Winiarski przygotował adaptację i wyreżyserował produkcję, której producentem jest Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie.
Gombrowiczowska opowieść przedstawia historię sędziego śledczego H., który przybywa do pewnego domu i zaczyna podejrzewać, że śmierć gospodarza była wynikiem morderstwa. Choć brakuje dowodów zbrodni, jego przekonanie stopniowo wpływa na pozostałych bohaterów. Absurdalne śledztwo odsłania mechanizmy manipulacji, presji psychicznej i narzucania człowiekowi określonej roli.
W słuchowisku występują między innymi Mariusz Bonaszewski, Radosław Babirecki, Aleksandra Kuroczko i Cezary Arseniuk. Za warstwę dźwiękową odpowiada Anita Palimąka, a opiekę artystyczną nad realizacją sprawował Andrzej Brzoska.
Produkcję recenzował na naszym portalu Krzysztof Krzak, zwracając szczególną uwagę na kreację Bonaszewskiego oraz niepokojącą atmosferę budowaną za pomocą dźwięku. Krytyk podkreślił również znaczenie Gombrowiczowskiego motywu przyprawiania człowiekowi „gęby”, który w interpretacji Winiarskiego zachowuje swoją aktualność.
Recenzja Krzysztofa Krzaka: „Zbrodnia, której nie było”.
Nagroda: 5000 zł
Drugą nagrodę zdobyła Alicja Rasztawicka za autorskie słuchowisko „Co to jest bańka?”, do którego napisała scenariusz i które samodzielnie wyreżyserowała.
Autorka przygląda się środowisku artystycznemu i korporacyjnemu, jego językowi, relacjom oraz mechanizmom funkcjonowania w zamkniętych kręgach społecznych. Eksperymentuje przy tym z konstrukcją narracji, rezygnując z chronologicznego przebiegu wydarzeń. Powracające sceny i dynamiczny montaż wymagają od słuchacza uważności, pozwalając stopniowo rekonstruować przedstawioną sytuację.
W realizacji głosów użyczyli Maria Kresa, Klementyna Lamort de Gail, Stanisław Kawecki oraz sama Alicja Rasztawicka. W warstwie muzycznej wykorzystano nokturn Es-dur op. 9 nr 2 Fryderyka Chopina.
Krzysztof Krzak w swojej recenzji zwrócił uwagę na formalne poszukiwania autorki, zwłaszcza nielinearną narrację i montaż. Docenił również sposób, w jaki Rasztawicka wykorzystuje możliwości współczesnego teatru dźwięku.
Recenzja Krzysztofa Krzaka: „W artystowskiej bańce”.
Nagroda: 3000 zł
Trzecią nagrodę przyznano Oliwii Kot za „Robotnice”, słuchowisko, którego jest scenarzystką i reżyserką. Produkcja powstała jako projekt dyplomowy autorki, studentki warszawskiej School of Form.
Bohaterkami są cztery kobiety, które reprezentują odmienne postawy wobec pracy, zawodowych obowiązków i życiowych aspiracji. Ich doświadczenia pokazują, jak sytuacja ekonomiczna, wychowanie i oczekiwania społeczne wpływają na rozumienie zawodowej niezależności.
W obsadzie znalazły się Małgorzata Frączek-Oleksiuk, Dagmara Bąk, Ewa Cieplińska oraz Oliwia Kot. Za postprodukcję dźwięku odpowiada Konrad Trzebicki. Autorka wykorzystuje elementy dokumentalne, konfrontując różne doświadczenia kobiet i ich stosunek do pracy.
Krzysztof Krzak, który ocenił słuchowisko na 7/10, wskazał na jego walory dokumentalne, interesujące zestawienie kobiecych perspektyw oraz oryginalne rozwiązania dźwiękowe, wzbogacające emocjonalność opowieści.
Recenzja Krzysztofa Krzaka: „Punkt widzenia”.
Oprócz nagród głównych każdy z członków jury wskazał słuchowisko zasługujące na indywidualne wyróżnienie. Wybór padł na trzy produkcje różniące się tematyką i sposobem wykorzystania dźwięku.
Wyróżnienie otrzymało czteroczęściowe słuchowisko „Pewnego razu… w Łodzi”, którego scenarzystą i reżyserem jest Krzysztof Tubilewicz. Produkcja Radia 357 opowiada o kulisach realizacji „Ziemi obiecanej” Andrzeja Wajdy, jednego z najważniejszych filmów w historii polskiej kinematografii.
Autor wykorzystał archiwalne nagrania, wspomnienia uczestników produkcji, wypowiedzi aktorów i filmoznawców oraz materiały dotyczące historii Łodzi. Słuchowisko przypomina okoliczności powstawania filmu, ale pozwala także przyjrzeć się rzeczywistości społecznej i przemysłowej miasta.
Krzysztof Krzak ocenił produkcję na 7/10. W recenzji szczególnie docenił jej wartość dokumentalną oraz zestawienie filmowego obrazu Łodzi z rzeczywistymi doświadczeniami mieszkańców, zwłaszcza pracownic przemysłu włókienniczego.
Recenzja Krzysztofa Krzaka: „Miasto Łódź jak ziemia obiecana”.
Indywidualne wyróżnienie aktorki otrzymało słuchowisko „Spadła gwiazda mej pani”, napisane przez Iwonę Rusek i wyreżyserowane przez Dariusza Błaszczyka dla Programu 2 Polskiego Radia.
Autorka sięgnęła po historię Barbary Radziwiłłówny i Zygmunta Augusta, przedstawiając ich miłość w obliczu politycznych konfliktów, choroby i zbliżającej się śmierci królowej. W opowieści wydarzenia historyczne przeplatają się z legendą, w tym z motywem Mistrza Twardowskiego próbującego przywrócić zmarłą Barbarę do życia.
W rolach głównych występują Martyna Byczkowska i Józef Pawłowski. Partnerują im między innymi Katarzyna Dąbrowska, Sławomir Grzymkowski, Szymon Kuśmider, Robert Czebotar i Wojciech Chorąży. Za reżyserię dźwięku odpowiada Andrzej Brzoska, a muzykę przygotowali Wojciech Rusin i Barbara Songin.
W recenzji Krzysztof Krzak szczególnie wysoko ocenił aktorskie interpretacje Byczkowskiej i Pawłowskiego, a także bogatą oprawę dźwiękową i muzyczną produkcji.
Recenzja Krzysztofa Krzaka: „Miłość silniejsza niż śmierć”.
Trzecie indywidualne wyróżnienie przypadło Joannie Wabik za „Utwór na fortepian przenoszony”. Autorka, pianistka, artystka dźwiękowa, architektka i edukatorka, stworzyła eksperymentalną kompozycję opartą na nagraniach towarzyszących transportowi fortepianu.
Zarejestrowane odgłosy pracy ekipy przeprowadzkowej, rozmowy i dźwięki otoczenia zostały połączone z muzyką elektroniczną. W efekcie powstała kompozycja, w której codzienne czynności nabierają nowych znaczeń.
Słuchowisko ma również wymiar osobisty. Jak zauważa Krzysztof Krzak, autorka odwołuje się do pamięci o ważnym dla niej autorytecie artystycznym, a kompozycja staje się sposobem przeżywania żałoby.
Recenzent Teatru dla Wszystkich przyznał produkcji ocenę 6/10, zwracając uwagę na jej eksperymentalny charakter i interesujące zestawienie surowych nagrań terenowych z subtelną elektroniką.
Recenzja Krzysztofa Krzaka: „Nie jakiś tam dźwiękowy utwór”.
Fundacja Fonorama powstała w Poznaniu w 2023 roku z inicjatywy twórców związanych ze środowiskiem słuchowiskowym, muzycznym, literackim i eksperymentalną sztuką dźwięku. Jej działalność obejmuje produkcję nowych utworów, organizację odsłuchów, warsztatów i festiwali oraz poszukiwanie nowych możliwości prezentacji sztuki audialnej.
Fundacja prowadzi między innymi projekt ŁAPP, czyli aplikację do spacerów słuchowiskowych, a także cykl wydarzeń Dom Słuchowisk. Jest również operatorem Kołorkingu Muzycznego + Domu Słuchowisk przy ul. Św. Marcin 75 w Poznaniu.
Tegoroczny Festiwal Słuchowisk odbywa się od 7 do 11 października. W programie znalazły się premiery, prezentacje konkursowe, spotkania z twórcami, warsztaty oraz przedsięwzięcia wykorzystujące nowe technologie. Festiwalowi towarzyszy również konkurs Open Call na realizację nowego słuchowiska. Jego tegorocznym zwycięzcą został projekt „Sonet o polietylenie i miedzi” Miłosza Szczęsnego, przygotowany wspólnie z Beą Targosz i Wilkiem Kickiem.
Warto zwrócić uwagę na różnorodność tegorocznych laureatów. Obok adaptacji literatury Gombrowicza znalazły się autorskie opowieści o współczesnych relacjach społecznych i doświadczeniach kobiet. Jury dostrzegło również dokument poświęcony historii polskiego kina, słuchowisko historyczne oraz eksperymentalną kompozycję zbudowaną z nagrań terenowych. Wyniki konkursu dobrze pokazują, jak wiele różnych rozwiązań artystycznych mieści się dziś w formule słuchowiska.
Teatr dla Wszystkich był patronem medialnym Festiwalu Słuchowisk 2026. W ostatnich tygodniach na łamach naszego portalu opublikowaliśmy recenzje wszystkich sześciu nagrodzonych i wyróżnionych produkcji, przygotowane przez Krzysztofa Krzaka.
Więcej informacji o festiwalu i działalności fundacji można znaleźć na stronie fonorama.org.
