28 października w Kinie Świt w Zwoleniu będzie można zobaczyć „Pana Tadeusza” w wykonaniu Mateusza Nowaka.
infografika: Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie
Monodram wyreżyserowany przez Stanisława Miedziewskiego powstał na podstawie epopei Adama Mickiewicza. Spektakl, prezentowany wcześniej na scenach w Polsce i za granicą, organizuje Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie.
Przeniesienie dwunastu ksiąg „Pana Tadeusza” do teatru jednego aktora wydaje się przedsięwzięciem szczególnie wymagającym. Mickiewiczowski epos, z jego rozbudowaną galerią postaci, wielowątkową fabułą i charakterystycznym trzynastozgłoskowcem, stawia przed wykonawcą zadanie wymagające znakomitego opanowania słowa, wyobraźni i umiejętności szybkiego przechodzenia pomiędzy bohaterami.
Mateusz Nowak, jeden z najbardziej doświadczonych polskich monodramistów, podjął się tego zadania wspólnie z reżyserem Stanisławem Miedziewskim. Ich przedstawienie miało premierę 26 marca 2025 roku, a jego producentami są Słupski Ośrodek Kultury i Teatr Rondo w Słupsku.
W ciągu siedemdziesięciu minut aktor przywołuje postaci znane z narodowej epopei: Tadeusza, Zosię, Telimenę, Jankiela, Wojskiego czy Maćka nad Maćkami. Poszczególni bohaterowie pojawiają się dzięki interpretacji tekstu, zmianom rytmu, intonacji i ekspresji aktorskiej. W ten sposób powstaje opowieść o ludzkich namiętnościach, sporach, miłości, polityce i przywiązaniu do własnych przekonań.
Twórcy wydobywają z Mickiewiczowskiego tekstu również jego gorzkie i współcześnie brzmiące fragmenty. Interesują ich ludzkie słabości, konflikty oraz decyzje podejmowane pod wpływem emocji. W tej interpretacji bohaterowie narodowego eposu odzyskują swoje indywidualne charaktery, a znany ze szkolnych lektur tekst staje się materiałem żywego teatru.
O swoim sposobie pracy nad „Panem Tadeuszem” Mateusz Nowak opowiadał w lutym 2026 roku na antenie Radia Lublin, przed prezentacjami spektaklu w Teatrze Wschodnim. Zwracał uwagę na potrzebę pokazania bohaterów jako ludzi pełnych sprzeczności, popełniających błędy i próbujących naprawiać własne decyzje.
Aktor podkreślał, że szczególnie interesują go relacje międzyludzkie i konflikty, które mimo upływu niemal dwóch stuleci zachowują aktualność. Taka perspektywa pozwala inaczej spojrzeć na postaci, których losy większość widzów zna przede wszystkim z lekcji języka polskiego.
W rozmowie z „Kurierem Wileńskim”, opublikowanej 26 września, Nowak mówił również o znaczeniu techniki mówienia i interpretacji tekstu literackiego. Aktor od lat prowadzi warsztaty poświęcone pracy z głosem, a swoje doświadczenia wykorzystuje w teatrze jednego aktora, gdzie słowo przejmuje znaczną część funkcji tradycyjnych środków scenicznych.
Mateusz Nowak od piętnastu lat zajmuje się teatrem jednego aktora. Jest filologiem, logopedą, instruktorem teatralnym i animatorem kultury. W swoim dorobku ma między innymi monodramy „Teatralność” (2011), „Od przodu i od tyłu” (2014) oraz „Żertwa” (2016). Wszystkie powstały we współpracy ze Stanisławem Miedziewskim.
Artysta występował na festiwalach w Polsce i za granicą. Według informacji Teatru w Oknie jego monodramy były prezentowane ponad trzysta razy, w tym ponad sześćdziesiąt razy w dwudziestu krajach na czterech kontynentach. Zdobył ponad czterdzieści nagród, w tym kilkanaście na międzynarodowych festiwalach teatralnych. Został również odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi i odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.
W czerwcu 2026 roku Tomasz Miłkowski na łamach tygodnika „Przegląd” opisywał prezentację „Pana Tadeusza” podczas międzynarodowego festiwalu monodramu Krakow Fest. Przywołał opinię niemieckiego krytyka Dietera Toppa, który po obejrzeniu przedstawienia nazwał Nowaka królem polskiego monodramu. Szczególnie interesujące było to, że spektakl wywarł wrażenie na krytyku nieznającym języka polskiego.
Październikowe prezentacje w Zwoleniu mają również charakter edukacyjny. Muzeum Jana Kochanowskiego kieruje swoją ofertę przede wszystkim do uczniów klas VII i VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych.
W zapowiedzi organizatorzy zwracają uwagę na sposób przedstawienia najbardziej rozpoznawalnych scen epopei, w tym polowania na niedźwiedzia oraz koncertu Jankiela. Wykorzystanie światła, kostiumu i prostych rekwizytów pozwala budować kolejne sytuacje sceniczne, a bezpośredni kontakt aktora z widownią nadaje opowieści kameralny charakter.
Istotne znaczenie ma także praca nad językiem. Mickiewiczowski trzynastozgłoskowiec, często sprawiający trudności podczas szkolnej lektury, w interpretacji scenicznej zyskuje rytm i dramaturgię. Dla młodych odbiorców przedstawienie może być okazją do ponownego spotkania z tekstem, którego znajomość zwykle ogranicza się do szkolnych omówień.
Za przygotowanie scenariusza odpowiadają Stanisław Miedziewski i Mateusz Nowak. Konsultacje literackie oraz pracę nad słowem prowadziła Barbara Michałowska-Rozhin. Przy realizacji światła pracowali Marcin „Kabat” Kowalczuk i Maciej Sierosławski, natomiast za warstwę dźwiękową odpowiadają Kamila Bilińska i Marcin „Kabat” Kowalczuk, przy współpracy Piotra Króla.
Producentami spektaklu są Słupski Ośrodek Kultury oraz Słupskie Towarzystwo Kultury Teatralnej – Teatr Rondo. Partnerem przedstawienia jest Teatr Wschodni w Lublinie.
Spektakl zostanie zaprezentowany w środę 28 października 2026 roku w Kinie Świt w Zwoleniu. Zaplanowano dwa pokazy, o godzinie 10.00 i 12.30. Cena biletu wynosi 45 zł.
Szkoły z województwa mazowieckiego mogą skorzystać z programu „Kulturalna Szkoła na Mazowszu 2026”, który umożliwia udział w wydarzeniu za symboliczną złotówkę od osoby. Warunkiem jest wypełnienie odpowiedniego wniosku dostępnego na stronie muzeum i dostarczenie go w dniu wydarzenia.
Organizatorem prezentacji jest Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie, które obok działalności wystawienniczej, naukowej i edukacyjnej prowadzi także program wydarzeń artystycznych popularyzujących literaturę i kulturę polską.
Szczegółowe informacje dotyczące udziału w wydarzeniu oraz zasad korzystania z programu dla szkół dostępne są na stronie organizatora.
