„Niedokończona łza” to indywidualna praca Kamili Klamut, wyrastająca z doświadczenia Teatru ZAR – teatru, dla którego muzyka, pieśń i głos są nie tylko elementami przedstawienia, lecz podstawą budowania scenicznego języka.
"Niedokończona łza", fot. Kamila Klamut, Tobiasz Papuczys, Teatr ZAR
Pokazy 23 i 24 października.
Tematyka premierowego spektaklu nawiązuje w pewien sposób do jednego ze spektakli Teatru ZAR – „Armine, Sister”, w którym ludobójstwo Ormian z początku XX wieku stało się główną osią tematyczną „spektaklu-seansu pamięci”.
Tym razem Klamut powraca do historii jej najbliższej – do tragedii, która wydarzyła się w Polsce w czasie II wojny światowej. Spektakl nie tworzy jednak kolejnej opowieści o wojnie. Jest raczej próbą przyjrzenia się temu, jak historia przechodzi w osobiste doświadczenie i jak pamięć może być obecna w kolejnych pokoleniach. To także pytanie o możliwość żałoby, która nie oznacza zapomnienia, lecz pozwala pamiętać inaczej.
Inspiracją dla spektaklu stała się refleksja nad pamięcią transgeneracyjną oraz nad tym, w jaki sposób niewypowiedziana trauma czy nieprzeżyta żałoba mogą wpływać na życie kolejnych pokoleń. Jak pisze Anne Ancelin Schützenberger, jedna z prekursorek badań nad transgeneracyjnym przekazem: „to, co nie zostało przepracowane i przetrawione […] przechodzi do następnego pokolenia jako nieoswojona, niewidoczna część góry lodowej”.
Kamila Klamut podkreśla, że:
„Niedokończona łza jest próbą przyjrzenia się właśnie temu miejscu – pomiędzy pamięcią a przeżyciem, pomiędzy historią a osobistym doświadczeniem. Jest pytaniem o to, co dzieje się z człowiekiem, kiedy trauma nie zostaje nazwana, kiedy żałoba nie może się wydarzyć, kiedy łzy są powstrzymane. I być może ostatecznie chodzi tutaj o coś bardzo prostego: o zakończenie żałoby.
Nie o zapomnienie. Nie o wymazanie historii. Nie o zrezygnowanie z pamięci. Przeciwnie – może dopiero prawdziwa żałoba pozwala pamiętać bez konieczności nieustannego przeżywania na nowo.
Mam poczucie, że jako Polacy wciąż jesteśmy w procesie żałoby, który nie został domknięty. Historia drugiej wojny światowej nadal żyje w naszych rodzinach, w naszych opowieściach, w naszych ciałach i emocjach. Widać to również w temperaturze debat publicznych i tych najbardziej prywatnych rozmów, w których wojna, śmierć, krzywda, odpowiedzialność i pamięć wciąż potrafią uruchomić ogromne pokłady gniewu, bólu i lęku”.
W spektaklu szczególne znaczenie ma powrót Klamut do polskich korzeni muzycznych. Pieśń staje się tu nie tylko nośnikiem pamięci, ale także przestrzenią spotkania z tym, co osobiste i wspólnotowe.
Kamila Klamut – od połowy lat 90. ściśle związana z Ośrodkiem Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych, a od 2007 roku z Instytutem im. Jerzego Grotowskiego, w który Ośrodek się przekształcił. Na zaproszenie Grzegorza Brala i Anny Zubrzycki w 1996 uczestniczyła w pracach nad powołaniem Teatru Pieśń Kozła. Zagraław pierwszym spektaklu zespołu „Pieśń Kozła – Dytyramb” (1997). Od 1999 roku współpracuje z Jarosławem Fretem, z którym wyprawiała się do różnych zakątków świata
w poszukiwaniu najstarszych zachowanych form muzyki. Jest współtwórczynią i współinicjatorką powstania Teatru ZAR. Grała we wszystkich częściach tryptyku Teatru „Ewangelie dzieciństwa” („Ewangelie dzieciństwa”, „Cesarskie Cięcie” i „Anhelli”) prezentowanych m.in. w Londynie, Florencji, Paryżu, Los Angeles, Chicago, Kairze, Seulu, New Delhi oraz w Edynburgu, gdzie podczas festiwalu Fringe spektakl „Cesarskie cięcie. Próby o samobójstwie” w sierpniu 2012 roku zdobył prestiżowe nagrody: Total Theatrew kategorii teatr fizyczny oraz Herald Angel. Ponadto grała w spektaklach Teatru ZAR: „Armine, Sister” oraz „Back to Beckett”. W lutym 2014 miała miejsce premiera jej autorskiego spektaklu „Camille”, stworzonego wraz z Marianą Sadovską, którego inspiracją stało się życie i twórczość francuskiej rzeźbiarki Camille Claudel. Angielska wersja spektaklu zaprezentowana podczas Festiwalu Fringe w Edynburgu w 2016 roku zdobyła nagrodę Lustrum i spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem szkockiej prasy. We wrześniu 2014 podjęła współpracę ze Studio Matejka i zagrała w „Harmonii Przeciwstawień. Polska”, w reżyserii Mateja Matejki. Ściśle współpracowała z programem BodyConstitution realizowanym przez Instytut Grotowskiego w domenie research in practice. W latach 2022–2025 brała udział w projekcie „Life in this House is Over” zainicjowanym i wyreżyserowanym przez Samanthę Shay (Source Material, USA), który łączył światy Teatru Tańca Piny Bausch (Wuppertal/Niemcy) i Teatru ZAR.
Scenariusz, reżyseria, scenografia, wykonanie Kamila Klamut
Kostiumy Bajka Mourier
Współpraca muzyczna Ditte Berkeley
Prowadzenie świateł i projekcji Maciej Mądry
pt.–sob. 23–24.10.2026, 19:00
Sala Teatru Laboratorium Instytutu Grotowskiego
Czas trwania: 57 min
