Romeo Castellucci przygotowuje „Fausta” – premiera 15 października w rzymskim Teatro Argentina, a dwa tygodnie później spektakl trafi do paryskiego Odéonu.
© Juan Manual Castro Pietro / Odéon-Théâtre de l'Europe
Romeo Castellucci wraca do jednego z najważniejszych mitów europejskiej kultury. Jego najnowszy spektakl „Faust. Fatto, non detto” będzie miał włoską premierę 15 października podczas Romaeuropa Festival.
Przedstawienie zostanie pokazane w Teatro Argentina w Rzymie czterokrotnie, od 15 do 18 października. Następnie pojedzie do Paryża, gdzie od 30 października do 27 listopada zagości na scenie Odéon-Théâtre de l’Europe w ramach Festival d’Automne.
Polscy widzowie spotkali się z teatrem Castellucciego całkiem niedawno. W czerwcu podczas 46. Warszawskich Spotkań Teatralnych, organizowanych przez Teatr Dramatyczny pokazano jego „Bérénice” według Jeana Racine’a z Isabelle Huppert w roli tytułowej. Spektakl zagrano 20 i 21 czerwca. „Bérénice”, której premiera odbyła się w 2024 roku, była kolejnym spotkaniem Castellucciego z wielkim tekstem europejskiego kanonu i zarazem kolejnym przykładem jego sposobu pracy z literaturą. Teraz reżyser sięga po Fausta.
Castellucci zatrzymuje się przy Fauście jeszcze przed zawarciem paktu z Mefistofelesem. Bohater zdążył już doświadczyć klęski wiedzy, zwątpienia w możliwości poznania i utraty sensu. Język przestaje mu wystarczać. Słowa tracą związek z rzeczami, które miały nazywać.
Właśnie ten stan interesuje Castellucciego szczególnie. Odéon zapowiada przedstawienie, przywołując rozpad znaczeń oraz kryzys języka. Faust dociera do miejsca, w którym wiedza i doświadczenie nie daje mu odpowiedzi na najważniejsze pytania. Zostaje sam wobec pustki i własnej świadomości jej istnienia.
W materiałach Festival d’Automne pojawia się słowo „chaos”. Castellucci używa go, mówiąc o swoim nowym spektaklu. Przedstawienie ma zawierać bardzo niewiele tekstu, a związki z literackim „Faustem” pozostaną swobodne. Obie części dzieła Goethego będą obecne w tle, podobnie jak wielowiekowa historia Fausta, którego los istniał w kulturze europejskiej jeszcze przed powstaniem dramatu niemieckiego poety.
Reżysera interesuje również sama natura języka. Odéon przywołuje w zapowiedzi pojęcie „via negativa” – doświadczenie języka poprzez brak określeń, ograniczenie i niemożność nazwania wszystkiego, czego doświadcza człowiek. Pojawia się przy tym myśl Giorgia Agambena o współczesności i człowieku zdolnym dostrzec ciemność własnego czasu. W takim ujęciu Faust okazuje się postacią zaskakująco bliską naszej epoce: człowiekiem świadomym granic wiedzy i języka.
Mefistofeles także ma wymknąć się tradycyjnemu przedstawieniu tej postaci. W zapowiedziach spektaklu pojawia się obecność wręcz niewidzialna, pozbawiona ciała. Castellucci łączy figurę diabła z podziałem i rozdarciem. Greckie źródło słowa diábolos odsyła przecież do tego, który rozdziela, skłóca, wprowadza podział.
Romaeuropa Festival zwraca uwagę na jeszcze jeden temat przedstawienia. Faust pojawia się u Castellucciego jako figura artysty, który przekracza własne granice i za to przekroczenie płaci. Ciało artysty staje się miejscem doświadczenia zła, winy, potępienia i możliwości odkupienia.
Castellucci wielokrotnie podejmował podobne tematy. W jego przedstawieniach wielkie teksty i mity europejskiej kultury poddawane są radykalnej pracy scenicznej. Reżyser korzystał z Szekspira, Dantego, Biblii, mitologii greckiej, Racine’a, a także z dzieł Wagnera, Schönberga, Mozarta czy Messiaena. Literatura, muzyka, sztuki wizualne i architektura spotykają się w jego teatrze na równych prawach.
Francuski Odéon nadal nie podaje nazwisk wykonawców, podobnie jak anglojęzyczna wersja strony Romaeuropa Festival. Włoska, aktualizowana strona festiwalu wymienia już jednak troje wykonawców: Gérarda Bayle’a, Stefanię Horodeyską i Lorenzo Colettę.
Castellucci odpowiada za koncepcję i reżyserię przedstawienia. Oryginalną muzykę przygotowuje Scott Gibbons, jeden z jego najważniejszych wieloletnich współpracowników. Dramaturgią zajmuje się Piersandra Di Matteo, a asystentem reżysera jest Silvano Voltolina. Kostiumy projektuje Chiara Venturini. Rzeźby sceniczne i automatykę przygotowuje Plastikart Studio, za modelowanie i druk 3D odpowiada Filippo Zimmermann. Kierownictwo techniczne sprawuje Eugenio Resta, za światło odpowiada Andrea Sanson, za dźwięk Claudio Tortorici, a dyrektorką produkcji jest Benedetta Briglia.
Producentem przedstawienia jest Societas. Lista koproducentów jest długa i pokazuje międzynarodową skalę przedsięwzięcia. Znajdują się na niej m.in. Romaeuropa Festival, Odéon-Théâtre de l’Europe, Festival d’Automne à Paris, Théâtre Vidy-Lausanne, DE SINGEL w Antwerpii, Triennale Milano, Onassis Stegi, Holland Festival, Teatro di Napoli – Teatro Nazionale, ERT Emilia Romagna Teatro, Teatro della Toscana, Teatro Calderón de Valladolid, Berliner Festspiele, Teatro Nacional São João w Porto oraz National Taichung Theater na Tajwanie.
Włoska premiera odbędzie się 15 października o godz. 20.00 w Teatro Argentina. Kolejne przedstawienia zaplanowano na 16, 17 i 18 października. Po pierwszym pokazie organizatorzy zapowiadają spotkanie z Castelluccim prowadzone przez Lorenzo Pavoliniego we współpracy z Rai Radio 3.
Niespełna dwa tygodnie później „Faust” znajdzie się w repertuarze Odéon-Théâtre de l’Europe. Paryska seria rozpocznie się 30 października i potrwa do 27 listopada. Spektakl będzie prezentowany od wtorku do soboty o godz. 20.00 oraz w niedziele o godz. 15.00. Odéon podaje obecnie przewidywany czas trwania: godzinę i 45 minut.
Paryskie przedstawienia odbywają się w ramach Festival d’Automne, jednego z najważniejszych francuskich festiwali prezentujących współczesny teatr, taniec, muzykę i sztuki performatywne.
Romeo Castellucci urodził się w 1960 roku w Cesenie. Studiował malarstwo i scenografię w Akademii Sztuk Pięknych w Bolonii. W 1981 roku wraz z Claudią Castellucci, Chiarą Guidi i Paolo Guidim założył Socìetas Raffaello Sanzio, zespół, który odegrał znaczącą rolę w przemianach europejskiego teatru ostatnich dekad. Działalność grupy jest obecnie kontynuowana pod nazwą Societas.
Castellucci reżyseruje, tworzy scenografię, światło i kostiumy. Jego teatr od początku był silnie związany ze sztukami wizualnymi. Obraz sceniczny nie służy u niego za ilustrację literatury. Ciało aktora, dźwięk, muzyka, przedmiot, światło i architektura przestrzeni uczestniczą w tworzeniu dramaturgii przedstawienia.
W historii Socìetas Raffaello Sanzio znalazły się m.in. „Amleto. La veemente esteriorità della morte di un mollusco”, „Orestea (una commedia organica?)”, „Giulio Cesare”, „Genesi” oraz jedenastoczęściowa „Tragedia Endogonidia”, realizowana w latach 2002–2004 w kolejnych europejskich miastach.
Z czasem Castellucci coraz częściej pracował także na największych scenach operowych. Reżyserował m.in. „Parsifala” i „Tannhäusera” Wagnera, „Moses und Aron” Schönberga, „Salome” Richarda Straussa, „Don Giovanniego” Mozarta czy „Pelléas et Mélisande” Debussy’ego.
W 2005 roku kierował sekcją teatralną Biennale w Wenecji, a w 2008 był artystą stowarzyszonym Festival d’Avignon. W 2013 roku otrzymał Złotego Lwa Biennale w Wenecji za całokształt twórczości. Rok później Uniwersytet Boloński przyznał mu doktorat honoris causa.
W ostatnich latach pozostaje niezwykle aktywny zarówno w teatrze, jak i operze. W marcu 2024 roku premierę miała „Bérénice” z Isabelle Huppert. W 2025 roku na Biennale w Wenecji przygotował „I mangiatori di patate”, a w Genewie zrealizował „Stabat Mater” Pergolesiego z Barbarą Hannigan i Jakubem Józefem Orlińskim. W 2026 roku po raz pierwszy pracował w mediolańskiej La Scali, gdzie przygotował „Pelléas et Mélisande”, oraz powrócił na Festiwal Salzburski z „Saint François d’Assise” Oliviera Messiaena.
„Faust. Fatto, non detto”
Koncepcja i reżyseria: Romeo Castellucci
Muzyka oryginalna: Scott Gibbons
Dramaturgia: Piersandra Di Matteo
Asystent reżysera: Silvano Voltolina
Kostiumy: Chiara Venturini
Rzeźby sceniczne i automatyka: Plastikart Studio
Modelowanie i druk 3D: Filippo Zimmermann
Światło: Andrea Sanson
Dźwięk: Claudio Tortorici
Kierownictwo techniczne: Eugenio Resta
Dyrektorka produkcji: Benedetta Briglia
Wykonawcy podani obecnie przez Romaeuropa Festival: Gérard Bayle, Stefania Horodeyska, Lorenzo Coletta
Produkcja: Societas
Premiera włoska: 15 października 2026, Teatro Argentina, Romaeuropa Festival, Rzym
Pokazy w Rzymie: 15–18 października 2026
Paryż: 30 października – 27 listopada 2026, Odéon-Théâtre de l’Europe / Festival d’Automne
Przewidywany czas: 1 godz. 45 min
