16 października w Sali Teatru Laboratorium Instytutu im. Jerzego Grotowskiego odbędzie się prapremiera „Ostatniego wernisażu przy Landsberger Straße” – spektaklu Roberta Traczyka poświęconego Maxowi Silberbergowi, jednemu z najważniejszych kolekcjonerów sztuki przedwojennego Wrocławia.
plakat: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu
W przedstawieniu wystąpią Robert Gonera i Igor Paszczyk.
Max Silberberg był przedsiębiorcą, mecenasem i jednym z ważnych przedstawicieli żydowskiej elity kulturalnej Breslau. W 1920 roku wraz z rodziną zamieszkał w willi przy Landsberger Straße 1–3, dzisiejszej ulicy Kutnowskiej. W jej wnętrzach stworzył jedną z najważniejszych prywatnych kolekcji sztuki w mieście. Znalazły się w niej przede wszystkim dzieła niemieckich i francuskich artystów XIX i XX wieku, w tym prace impresjonistów i postimpresjonistów. Jadalnię willi wraz z meblami i dywanem zaprojektował w 1923 roku August Endell.
Właśnie do tego miejsca odwołuje się tytuł najnowszego przedstawienia Roberta Traczyka. Spektakl nie jest jednak sceniczną biografią Silberberga. Twórcy wykorzystują jego historię, by opowiedzieć także o losach dzieł sztuki, które wraz z narastaniem nazistowskich represji opuszczały wrocławską kolekcję i trafiały do kolejnych właścicieli.
Dramaturgia przedstawienia obejmuje kilka planów czasowych: od Wrocławia lat 30. XX wieku po współczesne muzea i domy aukcyjne. Śledzimy obrazy zmieniające właścicieli, kraje i kontynenty, podczas gdy pamięć o człowieku, który je zgromadził, stopniowo znika.
Los samego Silberberga jest jedną z tragicznych historii niemiecko-żydowskich kolekcjonerów okresu nazizmu. Po dojściu Hitlera do władzy poddawany był coraz silniejszym represjom, a jego kolekcja została rozproszona. Część zbiorów musiał sprzedać za kwoty znacznie niższe od ich rzeczywistej wartości. Silberberg zginął w Auschwitz. Dzisiaj dzieła pochodzące z jego kolekcji znajdują się w muzeach i kolekcjach w różnych częściach świata, a historia ich własności stała się również częścią szerszej debaty dotyczącej restytucji sztuki utraconej przez żydowskich kolekcjonerów w okresie nazizmu.
Traczyk buduje przedstawienie jako fikcyjną rekonstrukcję historyczną. Jej zasadniczą sytuacją jest spotkanie Silberberga z przedstawicielem nazistowskiego aparatu. Kolekcjoner wie już, że utrata majątku i wolności jest właściwie nieunikniona. Ostatnie spotkanie ze zgromadzonymi przez lata dziełami staje się więc pożegnaniem. Rozmowa, rozpoczynająca się od chłodnej inwentaryzacji, przechodzi w dyskusję o władzy, pięknie, kulturze i odpowiedzialności za jej dziedzictwo.
Autorem tekstu i reżyserem przedstawienia jest Robert Traczyk, absolwent reżyserii wrocławskiej Akademii Sztuk Teatralnych oraz Politechniki Wrocławskiej. Jest dramaturgiem, reżyserem i autorem tekstów literackich, stypendystą Stowarzyszenia Autorów ZAiKS i programu Młoda Polska. W tym roku otrzymał Stypendium Artystyczne Prezydenta Wrocławia, a podczas 30. Festiwalu Szekspirowskiego w Gdańsku został uhonorowany Specjalną Nagrodą Jury za projekt „Cały świat jest sceną”.
Na scenie spotkają się aktorzy dwóch pokoleń. Robert Gonera, absolwent wrocławskiej PWST, przez lata związany był m.in. z Teatrem Polskim we Wrocławiu oraz Teatrem im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy. Pracował w przedstawieniach Jerzego Jarockiego, Andrzeja Wajdy, Macieja Englerta i Tadeusza Bradeckiego, a szerokiej publiczności znany jest również z licznych ról filmowych i telewizyjnych, w tym z filmów „Dług” i „Gry uliczne” Krzysztofa Krauzego oraz „Samowolka” Feliksa Falka.
Partneruje mu Igor Paszczyk, absolwent Wydziału Aktorskiego wrocławskiej filii Akademii Sztuk Teatralnych. W teatrze występował m.in. w dyplomowym „Bowie w Warszawie” Jarosława Tumidajskiego oraz w przedstawieniu Roberta Traczyka „Kiedyś Różą byłam, dziś gniję w kanale”.
Za scenografię, kostiumy i wideo odpowiada Marta Kozanowska-Czujowska, absolwentka scenografii Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, która współpracowała wcześniej m.in. z Instytutem im. Jerzego Grotowskiego i wrocławską Akademią Sztuk Teatralnych. Muzykę skomponowała Katarzyna Dziewiątkowska, kompozytorka, wokalistka i teoretyczka muzyki, związana z Akademią Muzyczną im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu. Jej utwory prezentowano m.in. podczas Warszawskiej Jesieni, Musica Polonica Nova i Musica Electronica Nova. Za światła odpowiada Daniel „Qman” Kuźma, a asystentką reżysera jest Zuzanna Ślusarczyk. W nagraniach głosowych udział wzięli Krzysztof Grębski, Jolka Solarz-Szwed i Michał Szwed.
Prapremiera „Ostatniego wernisażu przy Landsberger Straße” odbędzie się 16 października 2026 roku o godz. 19.00 w Sali Teatru Laboratorium Instytutu im. Jerzego Grotowskiego przy Rynku-Ratuszu 27 we Wrocławiu. Kolejny pokaz zaplanowano na 17 października, również o godz. 19.00. Po prapremierze odbędzie się spotkanie z twórcami prowadzone przez Iwonę Rosiak. Przedstawienie przeznaczone jest dla widzów od 14. roku życia. Bilety kosztują 40 zł.
Producentami i organizatorami przedsięwzięcia są Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu oraz B&D Consulting. Partnerami projektu są miesięcznik „Odra” i Fundacja Urban Memory. Spektakl został dofinansowany z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego oraz ze środków pochodzących ze Stypendium Artystycznego Prezydenta Wrocławia.
Informacje o spektaklu na stronie Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu
