16 października Opera Bałtycka w Gdańsku zaprezentuje światową premierę „Weisera” Ewy Fabiańskiej-Jelińskiej – nowej polskiej opery zamówionej przez gdańską scenę i opartej na jednej z najważniejszych powieści Pawła Huellego.
Opera Bałtycka, "Weiser", plakat
Libretto napisała Anna Czekanowicz, kierownictwo muzyczne objął Radosław Droń, a spektakl reżyseruje dyrektor Opery Bałtyckiej Romuald Wicza-Pokojski.
To jedna z najciekawszych premier zapowiadanych przez Operę Bałtycką na sezon 2026/2027. Nie chodzi bowiem o kolejną sceniczną interpretację klasycznego tytułu, lecz o utwór napisany specjalnie dla gdańskiej instytucji, wyrastający zarazem bezpośrednio z literatury i historii miasta.
„Weiser Dawidek”, debiutancka powieść Pawła Huellego wydana w 1987 roku, należy do książek najmocniej związanych z powojennym Gdańskiem. Jej bohaterowie dorastają w realiach miasta końca lat 50., a tajemnicze pojawienie się i późniejsze zniknięcie Dawida Weisera staje się dla nich wydarzeniem, którego nie potrafią ostatecznie wyjaśnić nawet po latach. W książce rzeczywistość powojennego Gdańska splata się z dziecięcą wyobraźnią, religijną symboliką i pytaniem o zawodność pamięci.
Opera nie będzie jednak prostym przeniesieniem całej powieści na scenę. Anna Czekanowicz zdecydowała się skoncentrować przede wszystkim na wydarzeniach z lata 1957 roku. Zrezygnowano z rozbudowanego w książce planu dorosłości, w którym bohaterowie po latach próbują odtworzyć okoliczności zniknięcia Weisera. Jak ujawnili twórcy podczas wrześniowego spotkania w ramach Gdańskich Targów Książki, półtoragodzinna opera ma prowadzić akcję znacznie bardziej linearnie i skupić uwagę na samym Weiserze oraz grupie młodych ludzi pozostających pod jego wpływem.
Istotnie rozbudowana została natomiast postać Elki. W operowej wersji bohaterka otrzymuje kaszubskie korzenie, a jej odmienność zostaje zestawiona z żydowskim pochodzeniem Weisera. To spotkanie dwóch osób stojących trochę obok większości ma stać się jednym z ważniejszych punktów opowieści. Interesujące rozwiązanie przewidziano także w partii wokalnej Elki: zamiast tradycyjnego głosu operowego kompozytorka Ewa Fabiańska-Jelińska sięga po biały śpiew, kojarzony przede wszystkim z muzyką tradycyjną. W przedstawieniu pojawić ma się również kaszubska pieśń.
To jeden z sygnałów pokazujących, że twórcy nie zamierzają budować „Weisera” wyłącznie za pomocą tradycyjnych środków operowych. W realizacji bierze udział około 150 osób – soliści, orkiestra, chór i balet Opery Bałtyckiej, a materiał muzyczny wykorzystuje również m.in. brzmienie kwintetu smyczkowego oraz instrumentów perkusyjnych.
Silnie zaznaczony ma być również gdański charakter przedstawienia. W powieści Huellego topografia miasta jest jednym z podstawowych elementów opowieści i także w operze akcja pozostaje związana z konkretnym miejscem oraz powojenną historią. W spektaklu pojawią się między innymi procesja Bożego Ciała, boisko, cmentarz i lotnisko. Głównym elementem scenografii Aleksandry Iwańczyk ma być kamienna ściana pokazana jakby tuż po eksplozji.
Sam Weiser pozostaje figurą niejednoznaczną. W powieści pojawia się nagle w życiu grupy dzieci z Wrzeszcza, fascynuje je wiedzą, odwagą i umiejętnościami, którym zaczynają przypisywać niemal nadnaturalny charakter. Potrafi zapanować nad zwierzęciem w zoo, organizuje niebezpieczne eksperymenty z pozostawioną po wojnie amunicją, strzela i – w relacjach bohaterów – niemal lewituje. Potem znika w tunelu, pozostawiając przyjaciół bez odpowiedzi na pytanie, kim właściwie był.
Powieść Huellego od początku pozwalała jednak czytać tę historię znacznie szerzej niż jako opowieść o tajemniczym chłopcu. Obecne są w niej odniesienia do tradycji żydowskiej i chrześcijańskiej, doświadczenia powojennego miasta oraz nieobecności ludzi i światów, które zniknęły wraz z Zagładą i wojną. Anna Czekanowicz zwraca uwagę, że choć Huelle nie opowiadał o Holokauście wprost, pamięć tej utraty pozostaje jednym z ważnych podtekstów powieści.
Premiera ma również szczególny wymiar ze względu na osobę autora. Paweł Huelle zmarł w 2023 roku. Jak mówił podczas spotkania z twórcami Romuald Wicza-Pokojski, pisarz nie zdążył przygotować libretta do operowej wersji swojej powieści, choć taki pomysł był mu bliski. Nowe dzieło staje się więc także kolejnym gdańskim powrotem do jego twórczości.
Dla Opery Bałtyckiej „Weiser” wpisuje się zarazem w konsekwentnie rozwijany nurt prezentowania współczesnej opery. Romuald Wicza-Pokojski podkreśla, że zależy mu na zamawianiu nowych dzieł i powierzaniu ich artystom związanym z regionem. W minionych sezonach gdańska scena wprowadzała do repertuaru również współczesne tytuły, a „Weiser” rozpoczyna serię czterech nowych produkcji zapowiedzianych na sezon 2026/2027. Po nim Opera Bałtycka planuje m.in. „Andreę Chénier”, nową realizację „Czterech pór roku” oraz „Czarodziejski flet”.
Muzykę do „Weisera” skomponowała Ewa Fabiańska-Jelińska. Polskie Wydawnictwo Muzyczne określa przedstawienie zaplanowane na 16 października jako światową premierę utworu. Za pulpitem dyrygenckim stanie Radosław Droń.
W tytułowej partii wystąpią Jan Jakub Monowid i Michał Sławecki. Elkę zaśpiewają Anna Bochnak-Fryc i Joanna Gostkowska. Łukasz Kózka wystąpi jako Heller, Piotr Maciejowski jako Piotr Wojtal, Aleksander Zuchowicz jako Szymek Korolewski, Łukasz Konieczny jako Żółtoskrzydły, Leszek Skrla jako ksiądz Dudak, Jakub Szmidt jako nauczyciel M-ski, Grzegorz Pelutis jako Korotek, Karolina Sikora jako pani Korotkowa, Remigiusz Łukomski jako Herszt, Bartosz Żołubak jako Abraham Weiser, a Illia Demchenko jako Staś Ostapiuk. W przedstawieniu uczestniczą także Akademia Głosów Tradycji, Chór, Balet i Orkiestra Opery Bałtyckiej.
Za scenografię odpowiada Aleksandra Iwańczyk, kostiumy przygotowuje Marek Adamski, choreografię Bartosz Dopytalski, reżyserię świateł Paulina Góral-Stykowska, a multimedia Radosław Deruba. Asystentami reżysera są Magdalena Szlawska, Bartosz Śmigielski i Klaudia Korczak. Pianistkami-korepetytorkami solistów są Liana Krasyun-Korunna i Weronika Mackiewicz, zaś plakat zaprojektowała Dominika Wróblewska.
Światowa premiera „Weisera” odbędzie się 16 października 2026 roku o godz. 19.00. Kolejne przedstawienia zaplanowano na 17, 18, 20, 23, 24 i 25 października. Ostatni z październikowych pokazów poprzedzi Opera Chat – spotkanie wprowadzające prowadzone przez Jerzego Snakowskiego; rozmowa z widzami będzie kontynuowana także po spektaklu.
„Weiser” – Opera Bałtycka w Gdańsku
muzyka: Ewa Fabiańska-Jelińska
libretto: Anna Czekanowicz, według powieści Pawła Huellego
reżyseria: Romuald Wicza-Pokojski
kierownictwo muzyczne: Radosław Droń
scenografia: Aleksandra Iwańczyk
kostiumy: Marek Adamski
choreografia: Bartosz Dopytalski
reżyseria świateł: Paulina Góral-Stykowska
multimedia: Radosław Deruba
asystenci reżysera: Magdalena Szlawska, Bartosz Śmigielski, Klaudia Korczak
inspicjent: Piotr Borowy
pianistki-korepetytorki solistów: Liana Krasyun-Korunna, Weronika Mackiewicz
projekt plakatu: Dominika Wróblewska
dyrygent: Radosław Droń
Obsada:
Weiser (Dawidek) – Jan Jakub Monowid / Michał Sławecki
Elka (Wiśniewska) – Anna Bochnak-Fryc / Joanna Gostkowska
Heller – Łukasz Kózka
Piotr (Wojtal) – Piotr Maciejowski
Szymek (Korolewski) – Aleksander Zuchowicz
Żółtoskrzydły – Łukasz Konieczny
ks. Dudak – Leszek Skrla
M-ski – Jakub Szmidt
pan Korotek – Grzegorz Pelutis
pani Korotkowa – Karolina Sikora
Herszt – Remigiusz Łukomski
Abraham Weiser – Bartosz Żołubak
Staś Ostapiuk – Illia Demchenko
Akademia Głosów Tradycji: Anna Bochnak-Fryc, Joanna Gostkowska, Olga Krasoń, Magdalena Śmierzchalska, Katarzyna Zajączkowska
Balet Opery Bałtyckiej
Chór Opery Bałtyckiej
Orkiestra Opery Bałtyckiej
Premiera światowa: 16 października 2026, godz. 19.00, Opera Bałtycka w Gdańsku.
Kolejne spektakle: 17, 18, 20, 23, 24 i 25 października 2026.
