Śląski Teatr Lalki i Aktora Ateneum zaprasza 25 września o godz. 18.00 do Galerii Ateneum przy ul. 3 Maja 25 na wernisaż wystawy Jakuba Zdejszego „Zapomnienie / Optyka pamięci”. Ekspozycja, złożona z 80 grafik wykonanych w technice sitodruku, pozostanie otwarta do 29 października 2026 roku.
Punktem wyjścia dla cyklu są anonimowe fotografie z XX wieku. Ludzie utrwaleni na zdjęciach pozostają bezimienni, ich historie nie są już możliwe do odtworzenia, a sam obraz staje się jednym z ostatnich śladów ich obecności. Zdejszy wykorzystuje tę sytuację nie po to, by rekonstruować konkretne biografie, ale by przyjrzeć się mechanizmom pamięci – temu, jak wspomnienie trwa, zmienia się, fragmentaryzuje i w końcu zanika.
W pracach dominują czerń i odcienie szarości. Artysta posługuje się wielowarstwowymi kompozycjami, kolażem, rozmyciem, powtórzeniem, spękaniami i przedarciami. Ślady ingerencji w obraz nie są wyłącznie zabiegiem formalnym. Odnoszą się do samego sposobu funkcjonowania pamięci, która nie przechowuje przeszłości w niezmienionej postaci, lecz nieustannie ją przekształca.
„Dawne portrety, pozbawione kontekstu i indywidualnej tożsamości, stają się symbolem uniwersalnego doświadczenia przemijania oraz pytania o to, co pozostaje po człowieku, gdy pamięć o nim stopniowo zanika” – pisze o swoim cyklu artysta.
„Zapomnienie / Optyka pamięci” wyrasta zatem z bardzo prostego doświadczenia: oglądania fotografii osób, o których nie wiemy już nic. Zdjęcie, które miało kiedyś zatrzymać konkretny moment i konkretną osobę, po latach traci swoje pierwotne znaczenie. Pozostaje twarz, gest, fragment ubioru, spojrzenie skierowane w obiektyw. Znika natomiast historia, która sprawiała, że obraz należał do czyjegoś życia.
Zdejszy próbuje ten proces odwrócić. Przenosząc dawne fotografie w obszar grafiki, nie odzyskuje utraconych biografii, ale ponownie uruchamia obrazy. Anonimowe postaci otrzymują nowe miejsce i nowy kontekst, a widz zostaje postawiony wobec pytania o granice pamięci i o rolę obrazu w zachowywaniu śladów ludzkiej obecności.
Jakub Zdejszy, prof. Akademii Śląskiej, jest artystą sztuk wizualnych, grafikiem, pedagogiem akademickim i kuratorem. Urodził się w 1987 roku w Olkuszu. Ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Katowicach, gdzie w 2013 roku obronił z wyróżnieniem dyplom magisterski w pracowni sitodruku prof. Waldemara Węgrzyna. W 2019 roku uzyskał stopień doktora sztuki, a w 2024 roku – doktora habilitowanego w dziedzinie sztuki.
W swojej pracy koncentruje się przede wszystkim na grafice warsztatowej, sitodruku i rysunku. Jego realizacje prezentowano na wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce oraz poza jej granicami, m.in. w Japonii, Serbii, Armenii, Niemczech, Francji, Hiszpanii, Turcji, Rumunii i Stanach Zjednoczonych.
Artysta ma na koncie liczne nagrody i wyróżnienia. W 2017 roku otrzymał Grand Prize na 6. Międzynarodowym Biennale Sitodruku w Tokio. Trzy lata później uhonorowano go Nagrodą dla Zagranicznego Autora podczas Small Forms Biennial w Pleven, Nagrodą Prezydenta Miasta Katowice oraz II Nagrodą na Międzynarodowym Biennale Miniatury w Częstochowie. W 2021 roku otrzymał wyróżnienie honorowe Arte Grafica Italiana, a w 2024 roku nagrodę w kategorii miniatury i ekslibrisu na International Printmaking Biennial Čačak w Serbii. Jest również stypendystą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Zdejszy prowadzi działalność kuratorską. Był m.in. kuratorem międzynarodowej wystawy „Człowiek zagubiony”, inaugurującej Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie w 2024 roku. Należy do Związku Polskich Artystów Plastyków Okręgu Krakowskiego oraz Stowarzyszenia Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie. Jego prace znajdują się w zbiorach muzealnych, instytucjonalnych i prywatnych w Polsce i za granicą.
Sam artysta podkreśla, że „Zapomnienie / Optyka pamięci” nie jest jedynie opowieścią o utracie. Cykl ma być także próbą ocalenia śladów po ludziach, których nazwisk i historii nie sposób już odtworzyć. Dawna fotografia zostaje więc potraktowana nie jako martwy dokument, lecz materiał, który może zostać ponownie odczytany i wprowadzony w obieg współczesnej pamięci.
Wernisaż wystawy „Zapomnienie / Optyka pamięci” Jakuba Zdejszego odbędzie się w piątek, 25 września 2026 roku o godz. 18.00 w Galerii Ateneum przy ul. 3 Maja 25. Wystawę będzie można oglądać do 29 października.
Śląski Teatr Lalki i Aktora Ateneum
