Baczyński jako opowieść rodzinna

Premiera spektaklu Teatru Klasyki Polskiej odbędzie się 17 października w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

Dla Ksawerego Szlenkiera spotkanie z twórczością Baczyńskiego nie jest wyłącznie kolejną próbą scenicznego zmierzenia się z jednym z najważniejszych poetów pokolenia wojennego. Za spektaklem stoi bardzo osobista historia. Dziadek aktora, Karol Ksawery Szlenkier, chodził z Krzysztofem Kamilem Baczyńskim do jednej klasy w warszawskim Liceum im. Stefana Batorego. Obaj byli później uczestnikami Powstania Warszawskiego. W powstaniu walczyło także rodzeństwo Karola Ksawerego – Ksawery Mieczysław i Teresa Michalina.

Ta rodzinna pamięć stała się dla aktora jednym z powodów powrotu do wierszy poety.

„Sięgam po tę poezję, ponieważ jest dla mnie osobista, opowiada losy mojego dziadka i jego pokolenia młodych warszawiaków. Również dlatego, że Krzysztof Kamil Baczyński swoim talentem wykracza daleko poza granice wojny i powstania” – mówi Ksawery Szlenkier.

Nie tylko poeta wojny

Scenariusz „Romantyczności. Zgliszcza” Szlenkier stworzył z wybranych utworów Baczyńskiego. Sam jest wykonawcą, scenarzystą i reżyserem przedstawienia. Spektakl pomyślany został jako monodram, w którym poezji towarzyszyć będą wykonywana na żywo muzyka oraz projekcje multimedialne.

Istotne wydaje się przy tym przesunięcie akcentu z utrwalonego w zbiorowej pamięci obrazu Baczyńskiego przede wszystkim jako poety wojny i Powstania Warszawskiego. Twórcy chcą przypomnieć młodego człowieka zachłannego na życie, miłość i piękno, a jednocześnie świadomego gwałtownie kurczącej się przestrzeni, w której te wartości mogą istnieć.

Baczyński miał 23 lata, gdy 4 sierpnia 1944 roku zginął podczas walk w rejonie Pałacu Blanka przy placu Teatralnym. Jego poezja stała się jednym z najmocniejszych literackich świadectw doświadczenia generacji urodzonej na początku lat 20. XX wieku – pokolenia, które w dorosłość wchodziło już podczas niemieckiej okupacji.

„Romantyczność. Zgliszcza” nie ma być jednak wyłącznie opowieścią o zagładzie tego pokolenia.

Co pozostaje po zgliszczach?

Sam tytuł spektaklu może być – zgodnie z opisem przygotowanym przez Teatr Klasyki Polskiej – odczytywany dwojako. Pierwsza interpretacja prowadzi ku przekonaniu, że wojna pozostawiła po romantycznych ideałach jedynie ruiny: przemoc unicestwiła młodość, miłość, marzenia i możliwość normalnego życia.

Druga interpretacja odwraca tę zależność. Romantyczność nie jest w niej czymś zniszczonym przez zgliszcza, lecz siłą im przeciwstawioną – sposobem zachowania człowieczeństwa wobec przemocy. Tak budowana jest również zasadnicza idea przedstawienia: słowo poety ma przetrwać dłużej niż wojenny huk, a zapisana w nim prawda o człowieku – okazać się silniejsza od świata, który próbował ją unicestwić.

W przypadku Szlenkiera ta perspektywa nabiera dodatkowego znaczenia. Ponad osiemdziesiąt lat po wojnie wnuk jednego z kolegów Baczyńskiego wraca do tekstów napisanych przez człowieka, którego jego dziadek znał jeszcze jako szkolnego kolegę. Historia przestaje więc być abstrakcyjnym rozdziałem podręcznika. Powraca poprzez rodzinny przekaz, pamięć nazwisk i konkretnego losu.

Dlatego „Romantyczność. Zgliszcza” może okazać się czymś więcej niż recitalem poezji. Punktem wyjścia jest tu relacja kolejnych pokoleń z pamięcią o wojnie – i pytanie o to, co właściwie dziedziczymy po ludziach, których młodość przypadła na czas katastrofy.

Premiera w październiku

Premierę Teatr Klasyki Polskiej zapowiada na 17 października 2026 roku o godz. 19.00 w budynku Akademii Sztuk Pięknych przy Wybrzeżu Kościuszkowskim 37/39 w Warszawie. Kolejny pokaz w tym samym miejscu odbędzie się 18 października o godz. 19.00. W repertuarze teatru znajduje się również listopadowe przedstawienie w Siedlcach.

Co ciekawe, w systemie sprzedaży Teatru Klasyki Polskiej pojawiają się także wcześniejsze pokazy „Romantyczności. Zgliszcza”, m.in. 3 października w Domu Literatury w Warszawie, natomiast sam teatr konsekwentnie oznacza wydarzenie z 17 października jako oficjalną premierę.

„Romantyczność. Zgliszcza”
poezja: Krzysztof Kamil Baczyński
scenariusz, reżyseria, wykonanie: Ksawery Szlenkier
produkcja: Teatr Klasyki Polskiej
premiera: 17 października 2026, godz. 19.00
ASP w Warszawie, Wybrzeże Kościuszkowskie 37/39.

Teatr Klasyki Polskiej