Spotkanie odbędzie się 17 października 2026 roku w godzinach od 11.00 do 14.00 w Strefie BE Narodowego Starego Teatru w Krakowie.
fot. archiwum prywatne Krystiana Lupy
Jakimi narzędziami posługuje się aktor, gdy przestaje jedynie odgrywać rolę i rozpoczyna prawdziwe spotkanie z postacią? O budowaniu roli, improwizacji, twórczym ryzyku i poszukiwaniu scenicznej prawdy opowie Krystian Lupa. Jeden z najważniejszych europejskich reżyserów teatralnych poprowadzi w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie trzygodzinny master class „Aktor i jego narzędzia”.
Spotkanie odbędzie się 17 października 2026 roku w godzinach od 11.00 do 14.00 w Strefie BE Narodowego Starego Teatru. Warsztat jest kierowany przede wszystkim do studentów szkół artystycznych, a liczba miejsc została ograniczona. Bilety kosztują 50 zł.
Trudno wyobrazić sobie twórcę, dla którego praca z aktorem miałaby większe znaczenie. Krystian Lupa od dziesięcioleci buduje teatr oparty na długim i wymagającym procesie dochodzenia do postaci. Nie interesuje go mechaniczne wykonywanie reżyserskich poleceń ani sprawne prezentowanie wcześniej ustalonych emocji. Aktor ma nie tyle zagrać bohatera, ile odkryć jego sposób myślenia, lęki, pragnienia i wewnętrzne sprzeczności.
„Teatr jest miejscem, w którym można żyć inaczej, prawdziwiej, nie musimy wchodzić w kompromisy. W tym pomaga nam aktor, bo ma możliwość głębszego poznania życia i człowieka. I siebie samego” – mówi reżyser w zapowiedzi wydarzenia.
To właśnie aktor i jego możliwości znajdą się w centrum październikowego master classu. Tytuł spotkania zapowiada rozmowę o warsztacie, ale w przypadku Lupy nie należy rozumieć go jedynie jako zestawu zawodowych technik. Narzędziem aktora jest nie tylko głos, ciało, wyobraźnia czy umiejętność improwizowania. Staje się nim również osobiste doświadczenie, pamięć, intuicja, wrażliwość oraz gotowość do porzucenia bezpiecznych i wypróbowanych rozwiązań.
W opublikowanym na portalu Teatr dla Wszystkich wywiadzie „Bez masek”, przeprowadzonym przez Malwinę Kiepiel, Krystian Lupa nazwał aktora „eksperymentatorem człowieczeństwa”. Zapytany, czego oczekuje od artysty rozpoczynającego próby, odpowiedział krótko: „Otwarcia na podróż”. Nie oczekuje zatem przede wszystkim technicznej wirtuozerii, lecz gotowości do wejścia na drogę, której przebiegu ani rezultatu nie da się wcześniej przewidzieć.
W pracy Lupy szczególne znaczenie ma monolog wewnętrzny postaci. Aktor próbuje stworzyć jej własny strumień świadomości, wykraczający poza słowa zapisane w dramacie. Pisze dzienniki, buduje biografię bohatera, rozpoznaje jego ukryte myśli i wyobraża sobie sytuacje, których widz nigdy nie zobaczy na scenie. Nie chodzi przy tym o przygotowanie rozbudowanej dokumentacji roli, lecz o doprowadzenie do momentu, w którym zachowanie postaci przestaje być zewnętrznym zadaniem.
Równie ważna pozostaje improwizacja. Lupa nie traktuje jej jako efektownego ćwiczenia ani dodatku do prób. Jest ona sposobem sprawdzania, czy postać potrafi samodzielnie reagować, zaskakiwać aktora i prowadzić go w kierunku, którego wcześniej nie zaplanowali ani wykonawca, ani reżyser. W takim procesie potrzebne są czas, cierpliwość oraz zaufanie. Potrzebna jest także odwaga, ponieważ twórcze odkrycie może pojawić się dopiero po odrzuceniu tego, co poprawne, przewidywalne i bezpieczne.
W rozmowie z Teatrem dla Wszystkich Lupa podkreślał również, że „aktor nie jest tylko wykonawcą roli. Jest medium”. To przez niego do widza docierają nie tylko myśli bohatera, ale również własne doświadczenia, pragnienia i lęki wykonawcy. Reżyser może wyznaczyć kierunek i doprowadzić aktora do określonej granicy, lecz przekroczyć ją musi już sam artysta. Dopiero wtedy pojawia się to, czego nie da się zaprojektować przy stoliku ani zamknąć w reżyserskiej instrukcji.
Master class w Starym Teatrze może więc stać się próbą odpowiedzi na pytanie, gdzie kończy się rzemiosło, a rozpoczyna rzeczywiste spotkanie aktora z postacią. Szczególnie dla młodych artystów będzie to okazja do skonfrontowania szkolnych narzędzi z metodą wymagającą głębokiej samodzielności, odpowiedzialności za rolę i gotowości do podejmowania ryzyka.
Krystian Lupa przez lata rozwijał swój sposób pracy również jako pedagog krakowskiej szkoły teatralnej, kształcąc kolejne pokolenia reżyserów i aktorów. Jego refleksje dotyczące aktorstwa znalazły zapis w wydanej w 2023 roku książce „Utopia. Listy do aktorów”. Nie jest to klasyczny podręcznik, lecz osobista opowieść o wieloletnich spotkaniach z artystami, wspólnych poszukiwaniach, kryzysach i odkryciach dokonujących się podczas prób.
Lupa jest reżyserem, scenografem, pisarzem i pedagogiem, a także jednym z najbardziej cenionych polskich twórców na europejskich scenach. Wypracował rozpoznawalny teatr autorski, którego podstawą stały się wnikliwe adaptacje literatury oraz precyzyjnie budowane aktorstwo. Do jego najważniejszych przedstawień należą między innymi „Kalkwerk”, „Rodzeństwo”, „Bracia Karamazow”, „Factory 2”, „Wycinka” i „Imagine”.
Październikowe spotkanie nie będzie jednak wykładem o dorobku mistrza. W centrum znajdzie się aktor – jego wyobraźnia, wewnętrzna wolność oraz gotowość do wkroczenia na teren, którego nie da się wcześniej dokładnie opisać. To właśnie tam, według Krystiana Lupy, rozpoczyna się prawdziwa praca nad postacią.
„Aktor i jego narzędzia – Master class z Krystianem Lupą”
Termin: 17 października 2026 roku, godz. 11.00–14.00
Miejsce: Strefa BE, Narodowy Stary Teatr w Krakowie
Cena biletu: 50 zł
Zapisy: joanna.plonka@stary.pl
Liczba miejsc jest ograniczona.
