Jak budować teatr, w którym osoby Głuche mogą być obecne zarówno na scenie, jak i na widowni? W dniach 28–29 września 2026 roku w Lublinie odbędzie się konferencja „Teatr. Nie widać/nie słychać”, poświęcona dostępności kultury, Polskiemu Językowi Migowemu oraz włączaniu osób Głuchych w proces tworzenia teatru.
Portal Teatr dla Wszystkich objął wydarzenie patronatem medialnym.
Program dwudniowej konferencji został podzielony na dwa zasadnicze obszary: „Obecność na scenie” oraz „Obecność na widowni”. Pierwszego dnia uczestnicy przyjrzą się twórczości osób Głuchych, obecności aktorów Głuchych w kulturze, poezji tworzonej w Polskim Języku Migowym oraz przekładowi klasycznej literatury na PJM. Drugi dzień zostanie poświęcony przede wszystkim budowaniu dostępnej widowni i projektowaniu teatru wspólnie z osobami Głuchymi.
Konferencja nie ograniczy się do wystąpień eksperckich. W programie znalazły się również panele dyskusyjne, warsztaty, wystawa fotografii teatralnej, spektakl improwizowany, oprowadzanie po Lublinie z tłumaczeniem na PJM oraz spotkanie poświęcone poezji w języku migowym.
Obecność na scenie
Pierwszy dzień konferencji, 28 września, rozpocznie poranny rozruch z jogą prowadzony przez Mariouczyjogi. Po rejestracji uczestniczek i uczestników oraz oficjalnym powitaniu odbędzie się cykl krótkich wystąpień.
Rafał Bołdys opowie o Głuchych aktorach w kulturze i poza nią. Adam Stoyanov z Mazowieckiego Oddziału Polskiego Związku Głuchych podejmie pytanie, czy Polski Język Migowy może mieć własną poezję. Edyta Kozub przybliży Visual Vernacular – formę ekspresji wizualnej, w której obraz, ruch, mimika i przestrzeń stają się językiem. Jakub Studziński opowie natomiast o kulisach przekładania klasycznej literatury z języka polskiego na PJM na potrzeby sceny.
Pierwszą część dnia zakończy panel dyskusyjny prowadzony przez dr. hab. Piotra Morawskiego z Uniwersytetu Warszawskiego. Wezmą w nim udział Dominika Feiglewicz-Penarska i Dominika Kozłowska z Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Edyta Kozub, Anna Rochowska z TR Warszawa, Rafał Bołdys oraz Adam Stoyanov.
O godz. 13.30 zaplanowano otwarcie wystawy fotografii teatralnej. Po południu odbędą się dwa warsztaty wymagające wcześniejszych zapisów. Jakub Studziński z Małopolskiego Instytutu Kultury poprowadzi zajęcia „Zauważ, zrozum, włącz. Podstawy projektowania uniwersalnego w organizacji wydarzeń”. Przemysław Buksiński i Marcin Wąsowski z Poławiaczy Pereł Improv Teatr zaproszą natomiast na warsztat „Nie wymigasz się od impro!”. Dzień zakończy występ improwizowany pod tym samym tytułem.
Obecność na widowni
Drugi dzień, 29 września, zostanie poświęcony działaniom, dzięki którym teatr może stać się miejscem rzeczywiście otwartym na różnorodność odbiorców.
Justyna Kazek-Góra ze Stowarzyszenia Otwieracz w Lublinie zaprezentuje edukacyjno-artystyczny program „Wszystko w teatrze”. Katarzyna Peplińska-Pietrzak z Narodowego Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie opowie o przechodzeniu od konsultowania projektów z osobami Głuchymi do ich pełnoprawnego współtworzenia. W programie znalazło się także wystąpienie Tomka Olendra dotyczące teatru w Polsce i za granicą.
Konferencję podsumuje panel dyskusyjny z udziałem Justyny Kazek-Góry, Katarzyny Peplińskiej-Pietrzak i Tomka Olendra. Rozmowę poprowadzi Anna Żórawska z Fundacji Kultury Bez Barier.
Po panelu uczestnicy będą mogli wziąć udział w oprowadzaniu po Starym Mieście w Lublinie z PJM. Po południu Wioletta Stępniak ze Stowarzyszenia Otwieracz poprowadzi warsztat „Pierwszy kontakt z osobą Głuchą – bez stresu”, na który obowiązują zapisy.
Finałem konferencji będzie „Bitwa o kulturę. Poezja (w) ruchu. O poezji w języku migowym” – spotkanie i rozmowa w Teatrze Starym w Lublinie. Wezmą w nim udział Edyta Kozub i Adam Stoyanov, a prowadzenie powierzono dr. hab. Jarosławowi Cymermanowi z UMCS. Wstęp na wydarzenie będzie bezpłatny, po wcześniejszym pobraniu wejściówki.
Konferencja „Teatr. Nie widać/nie słychać” stawia pytania wykraczające poza technicznie rozumianą dostępność. Dotyczą one prawa do pełnej obecności w kulturze: nie tylko jako odbiorcy korzystającego z przygotowanego udogodnienia, lecz również jako aktora, artysty, tłumacza, konsultanta i współtwórcy przedstawienia. Dwudniowy program ma stworzyć przestrzeń do spotkania środowiska teatralnego z osobami, które na co dzień posługują się Polskim Językiem Migowym, oraz do rozmowy o rozwiązaniach możliwych do zastosowania w praktyce.
Portal Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym konferencji „Teatr. Nie widać/nie słychać”.
Program
28 września – Obecność na scenie
8.00–8.30 – poranny rozruch z jogą, prowadzenie: Mariouczyjogi
9.30–10.00 – rejestracja uczestniczek i uczestników
10.00–10.20 – wstęp i powitanie
10.20–10.40 – „Głusi aktorzy w kulturze i nie tylko”, Rafał Bołdys
10.40–11.00 – „Czy PJM może mieć własną poezję?”, Adam Stoyanov, PZG Oddział Mazowiecki
11.00–11.20 – „Visual Vernacular – gdy obraz staje się językiem”, Edyta Kozub
11.20–11.40 – „Z polskiego na PJM. Kulisy przekładu literatury klasycznej na scenę”, Jakub Studziński
11.40–12.00 – przerwa kawowa
12.00–13.15 – panel dyskusyjny i podsumowanie dnia
13.30 – otwarcie wystawy fotografii teatralnej
15.00–17.00 – warsztaty: „Zauważ, zrozum, włącz” oraz „Nie wymigasz się od impro!”
18.00–19.00 – występ „Nie wymigasz się od impro!”
29 września – Obecność na widowni
8.00–8.30 – poranny rozruch z jogą, prowadzenie: Mariouczyjogi
10.00–10.20 – „Zwyczajna różnorodność w teatrze. Program edukacyjno-artystyczny «Wszystko w teatrze»”, Justyna Kazek-Góra
10.20–10.40 – „Od konsultacji do współtworzenia. Projektowanie przyszłości teatru z osobami Głuchymi”, Katarzyna Peplińska-Pietrzak
10.40–11.00 – „O teatrze w Polsce i za granicą”, Tomek Olender
11.00–11.10 – przerwa
11.10–12.15 – panel dyskusyjny i podsumowanie konferencji
12.30–13.30 – oprowadzanie po Starym Mieście w Lublinie z PJM
15.00–17.00 – warsztat „Pierwszy kontakt z osobą Głuchą – bez stresu”
18.00–19.30 – „Bitwa o kulturę. Poezja (w) ruchu. O poezji w języku migowym” w Teatrze Starym w Lublinie.
