17 września w warszawskim Przystanku Historia IPN zostanie pokazany spektakl „Zapiski oficera Armii Czerwonej” Sergiusza Piaseckiego w reżyserii Sławomira Gaudyna.
infografika: Polski Teatr Studio w Wilnie
Prezentacja rozpocznie jesienne tournée przedstawienia w Polsce, odbywające się w Roku Sergiusza Piaseckiego.
Rok 2026 został ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Rokiem Sergiusza Piaseckiego. Uchwałę przyjęto 26 września 2025 roku – za jej podjęciem zagłosowało 417 posłów, nikt nie był przeciw, a trzy osoby wstrzymały się od głosu. W dokumencie podkreślono znaczenie dorobku literackiego pisarza, jego patriotyczną postawę oraz walkę o wolność Polski.
Jednym z wydarzeń wpisujących się w obchody będzie wrześniowa prezentacja „Zapisków oficera Armii Czerwonej” przygotowanych przez Polski Teatr Studio w Wilnie. Spektakl zostanie pokazany 17 września 2026 roku o godz. 18.00 w Przystanku Historia IPN przy ul. Marszałkowskiej 21/25 w Warszawie. Przedstawienie wyreżyserował Sławomir Gaudyn, a w roli tytułowej wystąpi Edward Kiejzik.
Warszawski pokaz ma rozpocząć jesienne tournée spektaklu po Polsce, realizowane we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej. Teatr informuje również o udziale Kancelarii Prezydenta RP w przedsięwzięciu związanym z prezentacją przedstawienia.
„Zapiski oficera Armii Czerwonej” należą do najbardziej rozpoznawalnych utworów Sergiusza Piaseckiego. Powieść, napisana w formie pamiętnika radzieckiego oficera Michaiła Zubowa, rozgrywa się po wkroczeniu Armii Czerwonej na ziemie II Rzeczypospolitej w 1939 roku.
Piasecki konstruuje swojego bohatera jako człowieka całkowicie ukształtowanego przez sowiecką propagandę, przekonanego o wyższości systemu, któremu służy. Zderzenie jego sposobu myślenia z rzeczywistością okupowanej Polski uruchamia mechanizm groteski i gorzkiego humoru. Autor nie prowadzi jednak politycznego wykładu. Pozwala mówić samemu bohaterowi, a kompromitacja ideologii dokonuje się poprzez jego język, obserwacje, sądy i sposób interpretowania świata.
To właśnie ta konstrukcja sprawiła, że tekst Piaseckiego wielokrotnie trafiał na scenę. Monodram szczególnie mocno wydobywa jego paradoksalny humor, ponieważ widz zostaje skonfrontowany bezpośrednio z bohaterem, który z pełnym przekonaniem wypowiada sądy obnażające absurd systemu totalitarnego.
Przedstawienie Polskiego Teatru Studio w Wilnie było już w tym roku prezentowane w Warszawie. W marcu pokazano je w Belwederze podczas wydarzenia poświęconego Sergiuszowi Piaseckiemu. Spektaklowi towarzyszył wówczas panel dyskusyjny z udziałem m.in. syna pisarza prof. Władysława Tomaszewicza, Tomasza Muskusa i Bartosza Piaseckiego. Spotkanie prowadził dr hab. Tomasz Balbus z Instytutu Pamięci Narodowej.
Elementem obchodów jest również przygotowana przez IPN wystawa „Siedem twarzy Sergiusza Piaseckiego”, której autorami są dr hab. Tomasz Balbus i Marcin Marczak. Instytut organizuje ponadto projekty edukacyjne, spotkania oraz działania popularyzujące twórczość i biografię autora „Kochanka Wielkiej Niedźwiedzicy”.
Sergiusz Piasecki należał do najbardziej niezwykłych postaci polskiej literatury XX wieku. Był pisarzem, agentem polskiego wywiadu, więźniem i żołnierzem podziemia niepodległościowego. Jego biografia, pełna gwałtownych zwrotów, pozostawała nierozerwalnie związana z doświadczeniem pogranicza, wojny, konspiracji oraz oporu wobec komunizmu.
Po II wojnie światowej Piasecki pozostał na emigracji. W czasach PRL jego książki objęte były cenzurą, a do szerszego obiegu czytelniczego w kraju zaczęły powracać dopiero po zmianach politycznych. W 2025 roku jego szczątki sprowadzono z Wielkiej Brytanii do Polski i pochowano na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. IPN określał ten moment jako symboliczny początek obchodów Roku Sergiusza Piaseckiego.
Wrześniowa prezentacja „Zapisków oficera Armii Czerwonej” będzie kolejnym spotkaniem warszawskiej publiczności z jego twórczością, a jednocześnie początkiem polskiej trasy spektaklu przygotowanego przez Polski Teatr Studio w Wilnie.
„Zapiski oficera Armii Czerwonej”
Sergiusz Piasecki
reżyseria: Sławomir Gaudyn
w roli tytułowej: Edward Kiejzik
Polski Teatr Studio w Wilnie
17 września 2026, godz. 18.00
Przystanek Historia IPN
ul. Marszałkowska 21/25, Warszawa
