Dyrektorka Naczelna i Artystyczna Teatru Lalka w Warszawie Joanna Zdrada poinformowała o złożeniu do Biura Kultury m.st. Warszawy wniosku o odwołanie jej ze stanowiska. Publikujemy pełną treść oświadczenia przekazanego przez dyrektorkę.
fot. strona www Joanny Zdrady
Warszawa 6.08.2026
W dniu dzisiejszym, po dwóch latach pełnienia funkcji Dyrektorki Naczelnej i Artystycznej Teatru Lalka, złożyłam w Biurze Kultury m.st. Warszawy wniosek o odwołanie mnie ze stanowiska, uznając, że dalsze pełnienie tej funkcji nie jest możliwe.
Miałam zaszczyt kierować tą instytucją przez dwa intensywne sezony, które przyniosły wiele wyzwań i satysfakcji. Teatr tworzą przede wszystkim ludzie. Miałam szczęście spotkać na swojej ścieżce wiele wspaniałych, twórczych i inspirujących osób – bardzo mnie to doświadczenie wzbogaciło i jestem za nie niezmiernie wdzięczna.
Przed dwoma laty, wygrywając konkurs na dyrektorkę Teatru Lalka przyjęłam powołanie na to stanowisko pełna nadziei i gotowości do działania. Kolejne miesiące mojej kadencji, oprócz realizacji przedsięwzięć artystycznych, wiązały się jednak głównie z rozwiązywaniem sytuacji kryzysowych. Stopniowo odsłaniała się bowiem przede mną ogromna skala wieloletnich zaniedbań w tej instytucji: bałagan w dokumentacji, brak odpowiednich procedur oraz rozległe obszary wymagające dostosowania do obowiązujących przepisów. Rozmiar i złożoność tych wyzwań okazały się znacznie większe, niż można było ocenić w chwili obejmowania przeze mnie stanowiska. Przez ostatnie dwa lata konsekwentnie podejmowałam działania służące uporządkowaniu instytucji i stworzeniu podstaw do jej stabilnego funkcjonowania. Wymagało to ogromnego zaangażowania i pracy, która niejednokrotnie odbywała się kosztem mojego życia osobistego.
Jednym z powodów mojej decyzji o odejściu z Teatru jest fakt, iż równolegle do przeprowadzanych procesów naprawczych, mierzyłam się z działaniami grupy pracowników, którzy próbowali bojkotować podejmowane starania. Nie mówię tu o całym zespole, gdyż wszelka generalizacja byłaby krzywdząca dla osób, które mnie wspierały. Znaczna część zespołu prezentowała postawę pełną otwartości, życzliwości i gotowości do współpracy.
Osoby niechętne wobec zmian szerzyły w teatrze wrogą atmosferę, utrudniały dostęp do informacji i dokumentów, uciekały się do manipulacji i działań na szkodę instytucji. Sytuacje te dotykały nie tylko mnie, lecz także części nowo zatrudnionych pracowników. W przestrzeni publicznej oraz w mediach społecznościowych zaczęły pojawiać się pod moim adresem zarzuty, m.in. o stosowanie mobbingu. Nieuzasadnione rozpowszechnianie tego rodzaju informacji godzi w moje dobre imię i budzi mój kategoryczny sprzeciw.
Dwa lata w Teatrze Lalka to czas podejmowania wielu trudnych i odpowiedzialnych decyzji. Mechanizmy, z jakimi się tu zetknęłam oraz procesy funkcjonowania tej instytucji są dla mnie ważnym, zawodowym doświadczeniem. Wiele dowiedziałam się w tym czasie o ludzkiej naturze i funkcjonowaniu grupy. Choć to trudna lekcja, jednak nie zgasiła we mnie wiary w wartość kultury i siłę ludzi, którzy ją tworzą.
„Instytucja w zmianie” i procesy towarzyszące temu zjawisku to „case” sam w sobie wymagający głębszej refleksji. Kultura w Polsce znalazła się w trudnym momencie i wymaga wypracowania nowych rozwiązań systemowych. Wiele instytucji kultury funkcjonuje dziś pomiędzy rosnącymi wymaganiami formalnymi a ograniczonymi możliwościami organizacyjnymi i finansowymi. Z jednej strony oczekuje się od nich najwyższych standardów zarządzania, zgodności z coraz bardziej złożonymi regulacjami oraz pełnej profesjonalizacji procesów administracyjnych. Z drugiej – zespoły często pozostają nieliczne, wynagrodzenia nie sprzyjają pozyskiwaniu i utrzymywaniu specjalistów, a niedostateczne finansowanie jest źródłem wielu trudności, które – by skutecznie szukać rozwiązań naprawczych – muszą w pierwszej kolejności zostać nazwane.
Zmiana jest procesem długofalowym i bardzo złożonym, zarówno na poziomie proceduralnym jak i w wymiarze psychologicznym. Szczególnie dotkliwie odczuwają konsekwencje nagłych zmian instytucje niereformowane od lat. Nie da się przeskoczyć przepaści pomiędzy zastanym od wielu lat porządkiem, do którego wszyscy przywykli a wymogami formalnymi, które zmuszają instytucje do gwałtownych przeobrażeń. Warto uprzednio postawić pytanie czy jesteśmy na te zmiany przygotowani, zarówno w wymiarze mentalnym, jak i infrastrukturalnym; czy mamy dostateczne środki i wykwalifikowaną kadrę, dzięki którym możliwe jest wdrażanie nowych rozwiązań w zharmonizowany sposób. Teatr Lalka jest doskonałym przykładem „instytucji w zmianie”, która – by się zreformować – musi najpierw nadrobić zaległości. Tego procesu nie da się przeprowadzić w ciągu jednego lub dwóch sezonów artystycznych, a już na pewno nie da się tego zrobić w atmosferze niechętnej zmianom.
Przykład Lalki nie jest w naszym kraju odosobniony. Zjawiska, które tu zaobserwowałam mają miejsce w wielu instytucjach, w których przez długie lata nie było zmian, brakowało dopływu tzw. „świeżej krwi” i narastały wewnątrz zespołowe konflikty. Do wielu instytucji w Polsce wkracza właśnie nowa generacja dyrektorek i dyrektorów. Warunkiem koniecznym dla skutecznego wdrażania reform jest zastosowanie rozwiązań wspomagających współdziałanie dyrektorów, organizatorów oraz całych zespołów pracowniczych. Jest to szczególnie ważne w zaniedbanych instytucjach przejmowanych po długoletnich kadencjach dyrektorskich. Instytucje powinny być przeprowadzane przez proces zmiany przy kompleksowym wsparciu systemowym, którego w Polsce niestety na ten moment brak. Warto podjąć na ten temat poważną debatę, bo w ostatnich latach coraz trudniej jest znaleźć dobrych kandydatów na dyrektorów instytucji kultury, czego przykładem są konkursy dyrektorskie, które pozostają bez wskazania zwycięzcy.
Jako inicjatorka zmiany w Teatrze Lalka uruchomiłam nie tylko jej ogromny potencjał, ale również wzięłam na siebie cały bagaż trudnych emocji, jakie towarzyszyły temu procesowi. Moją intencją zawsze było i będzie budowanie pozytywnych wartości. Swoją misję pełniłam z ogromnym zaangażowaniem i wiarą w sens tworzenia rzeczy ważnych i pięknych.
Ktokolwiek obejmie to stanowisko po mnie, może liczyć na moje wsparcie, chętnie się swoim doświadczeniem podzielę. Teatr Lalka zasłużył swoją bogatą tradycją na to, by znaleźć godnych kontynuatorów. Kilka dni temu ze zrezygnował z pełnienia funkcji Dyrektora Artystycznego Wrocławskiego Teatru Lalek Jakub Krofta wraz ze swoją swoją żoną Marią Wojtyszko. To dobry kandydat na stanowisko w Lalce, warto jednak pamiętać jednocześnie o zabezpieczeniu równie dobrego jak pan Janusz Jasiński Dyrektora Naczelnego. Nadchodzący sezon jest zaplanowany pod względem artystycznym. Mam nadzieję, że wszystkie spektakle zostaną zrealizowane, o co apeluję w trosce o artystów, którzy swoje plany zawodowe w nadchodzącym sezonie wiążą z Lalką. Mój czas w Teatrze Lalka się wypełnił, oddaję pole z poczuciem dobrze wykonanej pracy.
Największą satysfakcję daje mi to, że pomimo trudności udało się zachować w Teatrze Lalka to, co najważniejsze – jego twórczą energię. Wspólnie z zespołem zrealizowaliśmy siedem premier, które spotkały się z bardzo dobrym przyjęciem publiczności i krytyki. Udało się odświeżyć wizerunek Teatru Lalka i przywrócić go do ogólnopolskiego obiegu teatralnego, co było jednym z moich celów definiowanych już na poziomie programu dyrektorskiego. Po wielu latach Teatr Lalka ponownie zaczął być obecny na najważniejszych przeglądach i festiwalach teatralnych. W roku 2025 r. za spektakl „Wyobraźnia” w reżyserii Julki Szmyt otrzymaliśmy Grand Prix na Międzynarodowym Festiwalu „Korczak Dzisiaj”.
Wyjątkowym momentem były również obchody jubileuszu 80-lecia teatru, które stały się okazją nie tylko do przypomnienia bogatej historii tej sceny, lecz także do pokazania jej współczesnego potencjału. Szczególne znaczenie miało uhonorowanie Teatru przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, a także wyróżnienie wielu członków zespołu odznakami „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. Był to sukces całej społeczności Teatru Lalka i wyraz uznania dla wielu pokoleń ludzi współtworzących tę instytucję. Elementem obchodów jubileuszu Teatru była również premiera komiksu jubileuszowego „Misja Samarkanda” oraz otwarcie wystawy jubileuszowej.
W ciągu tych dwóch lat udało się znacząco rozwinąć działalność edukacyjną i społeczną. Odbył się cykl inscenizowanych czytań tekstów dla dzieci, do którego zaproszeni zostali młodzi reżyserzy – debiutanci; tygodniowy cykl warsztatów „Ferie jak ta lala”; dwie edycje Nocy Muzeów; obchody Dnia Dziecka; wakacyjny cykl działań artystycznych na Placu Centralnym, w ramach którego zrealizowaliśmy pokazy: „Teatroteka Młodego Człowieka”, „Ruchome Place Zabaw” oraz koncert „The Best of Lalka”. W ramach działań edukacyjnych organizowaliśmy warsztaty teatralne i przedpremiery nauczycielskie. Teatr wziął udział w Giełdach Nauczycielskich oraz zrealizował projekt „Nasze Tradycje” (70 bezpłatnych warsztatów wyjazdowych). Zorganizowaliśmy też Mikołajki w Teatrze Lalka i Bal sylwestrowy dla dzieci i opiekunów.
Jednym z ważnych celów było również zwiększenie aktywności teatru w pozyskiwaniu środków zewnętrznych. Wspólnie z zespołem skutecznie ubiegaliśmy się o dofinansowania ministerialne i grantowe, dzięki którym możliwa była realizacja kolejnych projektów artystycznych, edukacyjnych i infrastrukturalnych. Pozyskane środki pozwoliły nie tylko rozwijać ofertę programową teatru, lecz również inwestować w jego przyszłość.
Równolegle prowadziliśmy działania modernizacyjne. Wymienione zostało oświetlenie sceniczne, rozpoczęto modernizację nagłośnienia, wyremontowano zapadnię sceniczną wraz z nowym systemem sterowania, odświeżono przestrzenie dostępne dla publiczności. Powstały również nowe miejsca budujące bardziej przyjazny charakter teatru – kawiarnia i księgarnia Triki Tashka, Czytelnia Teatru Lalka oraz przestrzeń przeznaczona dla rodziców z małymi dziećmi „Kącik Malucha”. Cieszę się, że Teatr Lalka stał się miejscem, do którego przychodzi się nie tylko na spektakl, ale również po to, by po prostu w nim być.
Zostawiam instytucję w stanie stabilnym. Zespół aktorski został wzmocniony wspaniałą, młodą kadrą i jest w dobrej formie. Do Biura Kultury m.st. Warszawy zostały złożone wnioski o dofinansowanie dodatkowych etatów niezbędnych do uzupełnienia braków kadrowych w obszarach kluczowych dla prawidłowego funkcjonowania teatru. Złożyłam też wniosek o przeprowadzenie dla pracowników szkolenia poświęconego zagadnieniom tzw. „staffingu” i zabezpieczyłam środki na kontynuację modernizacji infrastruktury.
Moja decyzja o odejściu jest konsekwencją braku warunków umożliwiających dalsze skuteczne zarządzanie instytucją. Odchodzę przed upływem kadencji, gdyż doszłam do wniosku, że jest to jedyne odpowiedzialne rozwiązanie. W mojej ocenie instytucja ma w tej chwili solidne podstawy do dalszego rozwoju. Choć oczywiście nie wszystko udało się zrealizować, biorę pełną odpowiedzialność za swoją pracę w ciągu ostatnich dwóch lat. Błędów nie uniknęłam, ale kto nie daje sobie prawa do pomyłki, nie idzie do przodu.
Bardzo dziękuję moim najbliższym współpracowniczkom i współpracownikom, którzy wspierali mnie podczas tych dwóch lat, oraz wszystkim osobom z zespołu Teatru Lalka, które były ze mną w tej zmianie i w nią wierzyły. Dziękuję realizatorkom i realizatorom za ich nieskrępowaną wyobraźnię i piękne, teatralne podróże, naszym widzom: dzieciom, młodzieży, rodzicom, nauczycielom i opiekunom za zaufanie i obecność – dajecie nam poczucie sensu wykonywanej pracy. Krytykom teatralnym bardzo dziękuję za mądre słowa i opinie. Dziękuję ludziom teatru, których spotkałam na swojej drodze, a zwłaszcza lalkarzom, którzy bardzo się środowiskowo wspierają i są w swojej misji tworzenia teatru z myślą o młodych widzach niezłomni. Dziękuję również za wsparcie osobom zrzeszonym w organizacjach branżowych: Sekcji Teatrów Lalkowych Związku Artystów Scen Polskich, Polskiemu Ośrodkowi Lalkarskiemu POLUNIMA, Polskiemu Ośrodkowi ASSITEJ, Stowarzyszeniu Dyrektorek i Dyrektorów Teatrów oraz Gildii Polskich Reżyserek i Reżyserów Teatralnych. Dziękuje za współpracę osobom związanym z Akademią Teatralną imienia Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, Filią w Białymstoku oraz Akademią Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie, Wydziałem Lalkarskim we Wrocławiu. Ogromnie dziękuję sąsiadkom i sąsiadom Teatru Lalka z instytucji skupionych wokół Pałacu Kultury, Dyrektorkom i Dyrektorom Instytucji Kultury w Warszawie, a także pracownikom Biura Kultury m.st. Warszawy, z którymi miałam przyjemność współpracować.
Kończę ten etap z przekonaniem, że warto podejmować nawet najtrudniejsze wyzwania.
Do zobaczenia na teatralnym szlaku.
Joanna Zdrada
