Ekspozycja zostanie otwarta 7 sierpnia i będzie prezentowana do 11 października.
infografika: NCK
W Roku Andrzeja Wajdy Kordegarda. Galeria Narodowego Centrum Kultury przygotowała wystawę poświęconą Krystynie Zachwatowicz-Wajdzie – jednej z najwybitniejszych polskich scenografek, kostiumografek i pedagogów, której dorobek od ponad siedmiu dekad pozostaje ważną częścią historii polskiego teatru i kina.
To pierwsza od wielu lat tak obszerna prezentacja twórczości artystki. Przygotowana przez Narodowe Centrum Kultury we współpracy z Muzeum Śląskim w Katowicach oraz Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha wystawa pokazuje 56 oryginalnych projektów scenograficznych, kostiumów, fotografii i materiałów dokumentujących spektakle oraz filmy współtworzone przez Krystynę Zachwatowicz-Wajdę. Wybrane prace prowadzą widza przez kolejne etapy jej artystycznej drogi, ukazując zarówno konsekwencję języka plastycznego, jak i niezwykłą skalę twórczych poszukiwań.
Narracja wystawy rozpoczyna się od scenografii do inscenizacji dramatów Williama Shakespeare’a – „Króla Leara”, „Jak wam się podoba” i „Snu nocy letniej”. Następnie prowadzi przez realizacje oparte na najważniejszych dziełach literatury polskiej XIX i XX wieku: „Nie-Boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego, „Wesela” i „Nocy listopadowej” Stanisława Wyspiańskiego, „Matki” Stanisława Ignacego Witkiewicza, „Ślubu” Witolda Gombrowicza czy „Sprawy Dantona” Stanisławy Przybyszewskiej. To właśnie w tych przedstawieniach z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych wykształcił się charakterystyczny styl artystki, która potrafiła budować sugestywne metafory wizualne, nierzadko przemycające komentarze do rzeczywistości PRL, pozostające poza zasięgiem cenzury.
Ekspozycja przypomina również współpracę Krystyny Zachwatowicz z najwybitniejszymi twórcami polskiego teatru. Obok realizacji przygotowywanych dla Jerzego Jarockiego, Jerzego Krasowskiego, Zygmunta Hübnera, Krystyny Skuszanki i Konrada Swinarskiego szczególne miejsce zajmuje jej wieloletnia współpraca z Andrzejem Wajdą. Ich wspólna droga rozpoczęła się w 1971 roku spektaklem „Biesy” według Fiodora Dostojewskiego i z czasem zaowocowała wieloma wybitnymi przedstawieniami oraz filmami, które na trwałe weszły do historii polskiej kultury.
Jednym z najważniejszych punktów tej artystycznej współpracy pozostaje filmowe „Wesele” z 1973 roku. Krystyna Zachwatowicz odpowiadała za kostiumy, tworząc je zgodnie z przyjętą wspólnie z reżyserem koncepcją opartą na autentycznych bronowickich strojach ludowych. Jak wspominała, kompletowanie oryginalnych elementów garderoby wymagało bezpośrednich kontaktów z mieszkankami Bronowic, które udostępniały rodzinne pamiątki. Dzięki temu film zyskał niezwykłą autentyczność, a inspiracje malarstwem Stanisława Wyspiańskiego znalazły swoje odbicie nie tylko w kompozycji kadrów, lecz także w warstwie kostiumowej.
Autorzy wystawy nie ograniczają się jednak wyłącznie do prezentacji dorobku scenograficznego. Istotnym elementem ekspozycji pozostaje biografia Krystyny Zachwatowicz-Wajdy – powstańczyni warszawskiej, historyczki sztuki, aktorki, pedagog Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz osoby od lat zaangażowanej w życie społeczne i ochronę dziedzictwa kulturowego. Ważnym punktem tej opowieści jest także postać jej ojca, profesora Jana Zachwatowicza, architekta odpowiedzialnego za odbudowę warszawskiej Starówki po II wojnie światowej. To właśnie z domu rodzinnego wyniosła przekonanie, że troska o kulturę jest jednocześnie troską o pamięć i wspólnotę.
Drugim równie ważnym miejscem jej biografii pozostaje Kraków – miasto, z którym związała swoje życie zawodowe jako scenografka i wykładowczyni oraz współtwórczyni Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha. Ta instytucja, powołana wspólnie z Andrzejem Wajdą, stała się symbolem dialogu kultur i jedną z najważniejszych inicjatyw kulturalnych ostatnich dekad.
– Profesor Krystyna Zachwatowicz-Wajda to postać wyjątkowa. Znakomita scenografka o unikalnej wrażliwości, współautorka dzieł, które od dekad kształtują polską wyobraźnię, a także artystyczna i życiowa partnerka Andrzeja Wajdy. Jej powstańcza przeszłość oraz późniejsze zaangażowanie w działania opozycyjne są świadectwem niezwykłej odwagi i wierności wartościom – zarówno wyrażanym w sztuce, jak i w życiu publicznym – podkreśla Robert Piaskowski, dyrektor Narodowego Centrum Kultury.
Z kolei dyrektorka Muzeum Manggha Katarzyna Nowak zwraca uwagę, że twórczość Krystyny Zachwatowicz-Wajdy wykracza daleko poza teatr. – Uczy nas, że kultura jest formą odpowiedzialności – za pamięć, za wspólnotę i za miejsca, które pozostawiamy następnym pokoleniom. Muzeum Manggha jest najpiękniejszym dowodem tej postawy – żywą instytucją zrodzoną z idei dialogu, otwartości i służby dobru wspólnemu – podkreśla.
Wystawie będą towarzyszyć oprowadzania kuratorskie oraz program edukacyjny przygotowany na wrzesień i październik. Organizatorzy zapowiadają, że szczegółowy harmonogram wydarzeń zostanie opublikowany w najbliższym czasie.
