W sezonie letnim Kantorówka w Wielopolu Skrzyńskim jest otwarta od środy do niedzieli w godzinach 10.00–18.00.
fot. Muzeum Kantorówka
Do Wielopola Skrzyńskiego przyjeżdżają badacze teatru, studenci, artyści, ale także turyści, którzy chcą zobaczyć miejsce narodzin Tadeusza Kantora. Dawna plebania, w której przyszedł na świat twórca Cricot 2, od blisko trzydziestu lat pełni funkcję muzeum. W tym roku przygotowano tam nową wystawę stałą poświęconą jego teatrowi. To dobry moment, by odwiedzić Kantorówkę – nie tylko ze względu na nową ekspozycję, ale także po to, by zobaczyć miejsce, z którego wyrasta jedna z najważniejszych biografii polskiego teatru XX wieku.
Jadąc do Wielopola Skrzyńskiego trudno nie zauważyć, że historia Tadeusza Kantora jest tu obecna niemal na każdym kroku. Właśnie tutaj, w dawnej plebanii stojącej obok kościoła, 6 kwietnia 1915 roku urodził się przyszły malarz, reżyser, scenograf i twórca Teatru Cricot 2. Spędził tu pierwszych sześć lat życia. Do tych wspomnień wracał później wielokrotnie, a najpełniej w jednym ze swoich najważniejszych przedstawień – „Wielopole, Wielopole”.
Dziś w tym samym budynku działa Kantorówka – Ośrodek Dokumentacji i Historii Regionu Muzeum Tadeusza Kantora. Placówka od lat przypomina o życiu artysty, ale jednocześnie przestrzeń opowiadająca o historii regionu i o świecie, który znalazł odbicie w teatrze Kantora.
Najważniejszym elementem jest wystawa stała „Pamięć. La Mémoire. Obiekty teatralne Tadeusza Kantora”. Ekspozycja prowadzi zwiedzających przez kolejne etapy jego twórczości – od działalności w Podziemnym Teatrze Niezależnym podczas okupacji, przez najważniejsze spektakle Teatru Cricot 2, aż po „Dziś są moje urodziny”, ostatnie przedstawienie, którego artysta nie zdążył ukończyć.
Autorzy wystawy nawiązują do pamięci – motywu stale obecny w twórczości Kantora. To ona prowadzi widza przez kolejne sale, gdzie obok oryginalnych obiektów teatralnych pojawiają się materiały archiwalne, fotografie, nagrania oraz rozwiązania multimedialne pozwalające lepiej zrozumieć sposób myślenia artysty o teatrze.
Na parterze zachowano również Pokój Dzieciństwa Tadeusza Kantora. To jedna z tych części ekspozycji, która najpełniej pokazuje związek między miejscem narodzin artysty a jego późniejszą twórczością. Wielopole jest doświadczeniem, do którego Kantor wracał przez całe życie.
Scenariusz wystawy przygotowała Małgorzata Paluch-Cybulska, kierownik Archiwum i Muzeum Ośrodka Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka w Krakowie, od wielu lat zajmująca się badaniami nad twórczością artysty. Dzięki temu ekspozycja pokazuje proces powstawania teatru Kantora i pozwala zobaczyć, jak rodziły się jego najważniejsze idee.
Kantorówka nie opowiada jednak wyłącznie o samym artyście. Ważną częścią muzeum pozostaje wystawa „Historia regionu i wielopolskiej parafii z najstarszymi zabytkami”, prezentująca dzieje miejscowości i jej mieszkańców. Wśród eksponatów znajdują się między innymi obraz namalowany przez Tadeusza Kantora dla księdza Juliana Śmietany, kielich wędrowny z pateną kapelana ks. Karola Świętonia oraz dawne stemple parafialne i cechowe.
W sali regionalnej można oglądać także trzy wystawy czasowe. Pierwsza prezentuje scenografię do filmu animowanego „Dzieciństwo”, druga poświęcona jest twórczości Romana Lipy, a trzecia przypomina postać Stefanii Ordyńskiej, artystki związanej z paryskim Montparnasse’em. Z kolei w saloniku księdza Juliana Śmietany prezentowana jest wystawa „Adam Kolasa – Tadeusz Kantor”.
Muzeum przygotowało również ofertę dla rodzin z dziećmi. Najmłodsi mogą wziąć udział w grze „W poszukiwaniu przedmiotów najniższej rangi”, inspirowanej jednym z charakterystycznych motywów twórczości Kantora. Do ich dyspozycji pozostaje stół multimedialny z grami i quizami, kącik plastyczny oraz drezynka wzorowana na tej, którą – według przekazów – jeździł po Wielopolu mały Tadeusz.
Po zwiedzaniu warto poświęcić chwilę także otoczeniu muzeum. Ogród wokół dawnej plebanii został pomyślany jako miejsce odpoczynku. Znajduje się tam między innymi pamiątkowa ławeczka z kodem QR, dzięki któremu można wysłuchać opowieści o historii Kantorówki i wspomnieniach związanych z dzieciństwem artysty.
Historia samej placówki rozpoczęła się w 1996 roku wraz z utworzeniem Izby Pamięci Tadeusza Kantora. Dziesięć lat później powstał Ośrodek Dokumentacji i Historii Regionu, a po przeprowadzonej modernizacji muzeum ponownie otwarto w kwietniu 2019 roku. Od tego czasu rozwija ono działalność wystawienniczą, edukacyjną i naukową. Organizowane są tu warsztaty teatralne, spotkania z artystami, konferencje, lekcje muzealne oraz wystawy sztuki współczesnej.
Dla wielu osób zajmujących się teatrem wizyta w Wielopolu Skrzyńskim od lat jest naturalnym punktem na mapie podróży. To właśnie tutaj najłatwiej zrozumieć, jak silnie doświadczenia z dzieciństwa, historia rodzinnego miasteczka i pamięć o jego mieszkańcach przeniknęły do twórczości Tadeusza Kantora. Wystawa pozwala spojrzeć na tę historię z szerszej perspektywy, a jednocześnie przypomina, że za światową renomą artysty stoi konkretne miejsce, do którego przez całe życie wracał.
W sezonie letnim Kantorówka jest otwarta od środy do niedzieli w godzinach 10.00–18.00. Dla osób interesujących się teatrem, historią sztuki czy kulturą XX wieku to jedna z tych wizyt, które pozwalają lepiej zrozumieć nie tylko samego Kantora, ale również źródła jego twórczości.
