Trudno wyobrazić sobie Festiwal Szekspirowski bez profesora Jerzego Limona. To właśnie dzięki jego determinacji, odwadze i wizji Gdańsk stał się jednym z ważniejszych miejsc spotkań z twórczością Williama Szekspira.
fot. Dawid Linkowski
Gdy 23 lipca rozpocznie się jubileuszowy, 30. Festiwal Szekspirowski, pamięć o jego pomysłodawcy i wieloletnim dyrektorze artystycznym będzie obecna niemal w każdym elemencie programu.
Profesor Jerzy Limon (1950–2021) był wybitnym anglistą, szekspirologiem, pisarzem, tłumaczem i wykładowcą. W historii polskiej kultury zapisał się jednak przede wszystkim jako wizjoner, który potrafił przekuć marzenia w rzeczywistość. Jubileuszowa edycja festiwalu odbywa się pod hasłem „Pochwała szaleństwa” – i trudno o lepsze określenie jego życiowej postawy. To właśnie twórcze szaleństwo, upór i wiara w pozornie niemożliwe przedsięwzięcia doprowadziły do powstania jednego z najbardziej niezwykłych teatrów w Europie.
Choć urodził się w Malborku, dzieciństwo i młodość spędził w Sopocie. Zanim rozpoczął karierę naukową, jego droga była daleka od typowej akademickiej ścieżki. Maturę zdał dopiero za drugim podejściem, pracował jako elektroakustyk i wyjeżdżał w trasy koncertowe z Estradą Bydgoską. Przełomowym doświadczeniem okazał się roczny pobyt w Stanach Zjednoczonych, skąd wrócił z doskonałą znajomością języka angielskiego i przekonaniem, że można myśleć odważniej niż pozwalały na to realia PRL.
Największą pasją profesora stał się teatr elżbietański. Gdy odkrył, że w XVII wieku w Gdańsku działała jedyna poza Anglią zamorska scena elżbietańska – Szkoła Fechtunku – postanowił ją symbolicznie przywrócić do życia. W 1990 roku założył Fundację Theatrum Gedanense i rozpoczął wieloletnią walkę o odbudowę teatru. Wielu uważało ten pomysł za nierealny. Sam Limon wspominał, że nawet napisanie listu do ówczesnego księcia Karola z prośbą o wsparcie projektu wydawało się szaleństwem. Okazało się jednak, że właśnie ta odwaga przyniosła sukces – brytyjska rodzina królewska objęła przedsięwzięcie patronatem, a profesor został później odznaczony Honorowym Orderem Imperium Brytyjskiego (OBE).
Po ponad dwudziestu latach starań marzenie stało się rzeczywistością. We wrześniu 2014 roku otwarto Gdański Teatr Szekspirowski – wyjątkowy budynek z ruchomym dachem, który szybko stał się jedną z architektonicznych wizytówek miasta i symbolem współczesnego dialogu z tradycją teatru elżbietańskiego. Jako pierwszy dyrektor tej instytucji Jerzy Limon stworzył miejsce, które od początku było otwarte zarówno na klasyczne interpretacje Szekspira, jak i na najodważniejsze współczesne eksperymenty teatralne.
Profesor zmarł w 2021 roku, pozostawiając po sobie nie tylko imponujący gmach teatru, lecz także międzynarodową markę Festiwalu Szekspirowskiego, którego był pomysłodawcą i dyrektorem artystycznym przez pierwszych 25 edycji. To właśnie jemu poświęcona będzie znaczna część wydarzeń towarzyszących tegorocznemu jubileuszowi.
Podczas festiwalu odbędzie się uroczysta gala otwarcia w reżyserii Mariusza Babickiego dedykowana pamięci profesora, a także wernisaż przekrojowej wystawy fotografii Dawida Linkowskiego. Zaplanowano również spotkanie „Limon i jego Festiwale”, które poprowadzą dr Anna Kowalcze-Pawlik i Barbara Marcinik. Rozmowie towarzyszyć będą archiwalne fotografie oraz wspomnienia osób współtworzących kolejne edycje wydarzenia. Festiwal wyjdzie także w przestrzeń miasta – symbolem jubileuszu stanie się odsłonięcie muralu autorstwa Olgi Yatsechko.
Szczególne miejsce w programie zajmie również pośmiertnie wydana książka profesora „Szekspir. Siedem grzechów głównych (z zarazą w tle)”, której wznowienie przygotowano specjalnie na 30. Festiwal Szekspirowski. To jedna z najbardziej osobistych publikacji Jerzego Limona, napisana w czasie pandemii i ukończona tuż przed jego śmiercią. Autor pokazuje w niej, że siedem grzechów głównych stanowi siłę napędową szekspirowskich bohaterów, zestawiając dramaty angielskiego dramaturga z malarstwem niderlandzkiego renesansu i baroku. Powstała dzięki temu opowieść nie tylko o twórczości Szekspira, ale również o kulturze miejskiej, ludzkich namiętnościach i świecie, który – mimo epidemii i historycznych katastrof – nie przestał potrzebować teatru.
Jednym z najważniejszych wydarzeń towarzyszących jubileuszowemu 30. Festiwalowi Szekspirowskiemu będzie spotkanie poświęcone ostatniej książce prof. Jerzego Limona „Szekspir. Siedem grzechów głównych (z zarazą w tle)”. To właśnie ta publikacja – napisana w czasie pandemii i ukończona tuż przed śmiercią autora – stanowi swoisty testament wybitnego szekspirologa, pomysłodawcy Festiwalu Szekspirowskiego i twórcy Gdańskiego Teatru Szekspirowskiego.
Spotkanie odbędzie się 31 lipca o godz. 17.00 w Sali Podwieszanej Gdańskiego Teatru Szekspirowskiego, a udział w nim jest bezpłatny. Organizatorzy przygotowali rozmowę, która stanie się próbą odczytania twórczości Szekspira przez pryzmat jednej z najważniejszych publikacji profesora Limona oraz okazją do wspomnienia człowieka, bez którego trudno dziś wyobrazić sobie teatralny Gdańsk.
W dyskusji udział wezmą znakomici badacze twórczości Williama Szekspira – prof. Jacek Fabiszak, prof. Marta Gibińska oraz dr Anna Kowalcze-Pawlik. To grono, które od lat współtworzy polskie środowisko szekspirologów, spojrzy na książkę nie tylko jako na publikację naukową, lecz przede wszystkim jako niezwykle osobistą opowieść o literaturze, sztuce i człowieku.
Choć autor był wybitnym uczonym, jego ostatnia książka nie została napisana z myślą o specjalistach. Wręcz przeciwnie – to publikacja skierowana do wszystkich czytelników zainteresowanych literaturą, historią kultury i sztuką. Jerzy Limon z charakterystyczną dla siebie lekkością prowadzi czytelnika przez świat teatru elżbietańskiego, pokazując, że dramaty Szekspira wyrastają z rzeczywistości pełnej ludzkich namiętności, sprzeczności i moralnych wyborów, które pozostają zaskakująco aktualne również dzisiaj.
Punktem wyjścia tej fascynującej podróży staje się siedem grzechów głównych. Jak pisał sam profesor:
„Grzechy rzadko chodzą w pojedynkę. To jedna, bardzo bliska sobie rodzina, której członkowie trzymają się razem, co najwyżej konkurując o pierwszeństwo.”
To właśnie one – pycha, chciwość, gniew, zazdrość, rozpusta, łakomstwo i lenistwo – napędzają bohaterów szekspirowskich tragedii i komedii. Bez nich nie byłoby dramatycznych konfliktów, wielkich namiętności ani bohaterów, którzy od ponad czterystu lat nie przestają fascynować kolejnych pokoleń widzów.
Siłą tej książki jest jednak nie tylko literacka analiza. Jerzy Limon zestawia dramaty Szekspira z malarstwem niderlandzkim XVI i XVII wieku, pokazując wspólną wrażliwość epoki oraz sposób postrzegania świata przez ludzi żyjących u progu nowoczesności. Obrazy nie pełnią tu funkcji ilustracji – stają się równorzędnym komentarzem do ludzkich emocji i zachowań. Autor kreśli dzięki temu niezwykle sugestywny obraz kultury miejskiej, która stworzyła przestrzeń zarówno dla rozwoju teatru, jak i dla ujawniania się wszystkich ludzkich namiętności.
Limon przypomina również, że teatr od początku swojego istnienia mierzył się z kryzysami. Sceny zamykano z powodu epidemii, oskarżano je o szerzenie moralnego zepsucia, a jednak przetrwały. Tak samo przetrwały opowieści Szekspira, których bohaterowie – ze swoimi słabościami i marzeniami – nadal pozostają zadziwiająco bliscy współczesnemu odbiorcy.
Wyjątkowym dopełnieniem spotkania będzie czytanie fragmentów książki przez Danielę Popławską, aktorkę Teatru Nowego w Poznaniu. Dzięki temu uczestnicy będą mogli usłyszeć tekst w interpretacji scenicznej i jeszcze pełniej zanurzyć się w języku oraz atmosferze ostatniego dzieła profesora.
Wznowienie książki przygotowane specjalnie na jubileuszową, 30. edycję Festiwalu Szekspirowskiego ma wymiar symboliczny. To nie tylko ponowne udostępnienie czytelnikom jednej z najciekawszych publikacji o twórczości Szekspira, ale także hołd dla człowieka, który przez ćwierć wieku budował markę festiwalu i sprawił, że Gdańsk na trwałe wpisał się na światową mapę wydarzeń szekspirowskich.
Organizatorami spotkania są Fundacja Theatrum Gedanense, Fundacja Terytoria Książki oraz wydawnictwo słowo/obraz terytoria.
Portal Teatr dla Wszystkich jest patronem medialnym 30. Festiwalu Szekspirowskiego.
