Od warsztatów aktorskich i spacerów po kulisach teatru, przez konkursy recenzenckie i premiery studenckie, aż po młodzieżowy festiwal ZWIDY – Teatr im. Stefana Żeromskiego w Kielcach stara się przyciągnąć do teatru kolejne pokolenia widzów.
fot. Teatr Żeromskiego Kielce
Parafrazując słowa z aktu fundacyjnego Akademii Zamojskiej z 1600 roku – „Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie” – można powiedzieć, że takie będą teatry, jak skutecznie będą potrafiły wychować sobie przyszłych widzów. Nie jest to zadanie łatwe. Młodzi ludzie mają dziś do wyboru znacznie więcej sposobów spędzania wolnego czasu niż jeszcze kilkanaście lat temu. O ich uwagę konkurują media społecznościowe, platformy streamingowe, gry komputerowe i smartfony.
Dlatego teatry oraz ich organizatorzy coraz częściej szukają sposobów na przyciągnięcie młodej publiczności. Na Mazowszu od kilku lat funkcjonuje program „Kulturalna Szkoła”, dzięki któremu liczba wejść uczniów do Teatru Polskiego w Warszawie wzrosła z ponad 21 tysięcy w 2022 roku do blisko 58,5 tysiąca w roku 2025. Samorząd województwa systematycznie zwiększał przy tym finansowanie programu do ponad 4 mln złotych rocznie, uznając go za skuteczne narzędzie budowania nowych pokoleń odbiorców kultury.
W Kielcach postawiono na rozwiązanie oparte przede wszystkim na edukacji teatralnej i długofalowej pracy z młodymi ludźmi. Teatr im. Stefana Żeromskiego rozwija działania skierowane zarówno do dzieci, jak i młodzieży szkolnej, studentów oraz początkujących twórców teatralnych.
Jednym z podstawowych elementów tej oferty są warsztaty pozwalające poznać teatr od środka. Dla grup zorganizowanych przygotowano między innymi program ABC Aktora. Zajęcia prowadzone przez aktorów pozwalają uczestnikom spróbować pracy nad budowaniem postaci, improwizacją, ruchem scenicznym oraz emisją głosu. Młodzi ludzie mogą zobaczyć, jak wygląda codzienność zawodu aktora – od prób aż po spotkanie z publicznością.
Inną propozycją jest Performatywny Spacer po Teatrze. Uczniowie odwiedzają nie tylko widownię, ale również miejsca na co dzień niedostępne dla publiczności. Zwiedzanie połączone jest z działaniami angażującymi uczestników i pozwalającymi spojrzeć na instytucję kultury z zupełnie innej perspektywy.
Starsza młodzież może skorzystać z rozbudowanego programu zwiedzania teatru z elementami historii budynku. Trasa prowadzi przez magazyny dekoracji, pracownie techniczne, garderoby, charakteryzatornię i zaplecze sceniczne. Uczestnicy poznają historię 147-letniej siedziby teatru przy ulicy Sienkiewicza, dowiadują się, jak funkcjonuje ponad osiemdziesięcioosobowa instytucja kultury, a także poznają kulisy wieloletniej modernizacji obiektu. Zwiedzanie kończy się na tarasie widokowym, z którego można zobaczyć panoramę Kielc.
Oferta edukacyjna nie ogranicza się jednak do jednorazowych spotkań. Teatr prowadzi regularne zajęcia aktorskie dla trzech grup wiekowych: 9+, 15+ i 18+. Uczestnicy pracują nad wyobraźnią, umiejętnościami scenicznymi i wystąpieniami publicznymi. Młodsze dzieci uczą się oswajania tremy i pracy w grupie, starsza młodzież rozwija własne pomysły artystyczne oraz poszukuje indywidualnego języka wypowiedzi. Każdy cykl kończy się przygotowaniem etiudy prezentowanej publiczności na profesjonalnej scenie teatru.
Praca z młodymi widzami znajduje odzwierciedlenie również w repertuarze. Wśród spektakli przygotowanych z myślą o dzieciach i młodzieży znajdują się przedstawienia inspirowane literaturą dziecięcą, młodzieżową oraz szkolnymi lekturami. Obecnie na afiszu znajdują się między innymi „Człowiek jaki jest, każdy widzi” w reżyserii Katarzyny Minkowskiej, „Mitologia. Nie chce mi się nic nie robić” Darii Kubisiak, „Opowieści z Narnii. Lew, Czarownica i stara szafa” Gabriela Gietzkiego, „Niko czyli prosta zwyczajna historia” Zofii Gustowskiej, „Drzwi percepcji” Agnieszki Jakimiak i Mateusza Atmana oraz „Koń na rycerzu” Tadeusza Kabicza. W sezonie 2026/2027 teatr planuje premierę spektaklu inspirowanego legendami świętokrzyskimi.
Młodzież akademicka jest adresatem cyklu „Premiera Studencka”. Kilka dni po premierach organizowane są spotkania z twórcami i zespołem aktorskim. Rozmowy dotyczą procesu powstawania spektakli, interpretacji przedstawień oraz tematów społecznych, historycznych i psychologicznych podejmowanych na scenie. Najaktywniejsi uczestnicy dyskusji otrzymują bilety na kolejne przedstawienia.
Teatr pamięta również o najmłodszych odbiorcach oraz ich rodzicach. Program „Niania w Teatrze” pozwala opiekunom uczestniczyć w wybranych spektaklach, podczas gdy dzieci w wieku od 4 do 10 lat pozostają pod opieką pedagogów prowadzących zajęcia dostosowane do ich wieku.
W okresie ferii i wakacji organizowane są dodatkowe zajęcia, podczas których uczestnicy poznają różne zawody teatralne. Spotykają się z charakteryzatorami, plastykami oraz aktorami, a także samodzielnie przygotowują elementy przedstawień – od scenografii i kostiumów po działania sceniczne.
Szczególne miejsce w działalności teatru zajmuje Festiwal Widowisk Amatorskich i Młodzieżowych ZWIDY. To przedsięwzięcie współorganizowane przez Teatr Żeromskiego, w ramach którego młodzi twórcy przygotowują i prezentują własne spektakle. Instytucja udostępnia im nie tylko scenę, ale równdaj ież przestrzeń do prób, wsparcie pracowników, kostiumernię oraz zaplecze techniczne. Efekty całorocznej pracy prezentowane są podczas festiwalu odbywającego się na początku wakacji. ZWIDY są jednocześnie okazją do konfrontacji własnej twórczości z publicznością i innymi zespołami młodzieżowymi.
Od dziesięciu lat teatr wraz ze Stowarzyszeniem Przyjaciół Teatru im. Stefana Żeromskiego Loża 3 organizuje także konkurs „Napisz do nas o nas”. Uczniowie szkół średnich i studenci mogą dzielić się refleksjami po obejrzanych spektaklach, wykorzystując bardzo różne środki wyrazu – od tekstów literackich, przez prace plastyczne, po formy audiowizualne.
Całość uzupełnia system ulg dla uczniów, studentów, grup szkolnych oraz posiadaczy Karty Dużej Rodziny. Teatr stara się w ten sposób ograniczać bariery finansowe utrudniające uczestnictwo w kulturze.
Działania prowadzone przez Teatr im. Stefana Żeromskiego pokazują, że budowanie relacji z młodą publicznością nie musi ograniczać się wyłącznie do sprzedaży biletów. W Kielcach młody widz może zostać uczestnikiem warsztatów, studentem dyskutującym z twórcami, autorem recenzji, uczestnikiem festiwalu, a nawet twórcą własnego spektaklu. To długofalowa praca, której efekty trudno zmierzyć po jednym sezonie, ale bez której trudno wyobrazić sobie przyszłość polskiego teatru.
