O „Good Waves Only” wg tekstu i w reż. Agi Błaszczak i Pawła Bernadowskiego w Teatrze Ochoty w Warszawie pisze Wiesław Kowalski.
fot. Magda Boruch
„Good Waves Only” można czytać jako studium samotności. Mnie jednak interesuje w nim coś innego: mechanizm projekcji, który każe nam wypełniać ciszę narracją i zamieniać każdy sygnał w opowieść.
Twórcy – Aga Błaszczak i Paweł Bernadowski – wychodzą od historii Płetwala 52, lecz nie interesuje ich ani zoologia, ani nawet metafora „najbardziej samotnego wieloryba”. Interesuje ich mechanizm projekcji. W pewnym momencie przestaje być ważne, czy 52 Hz to rzeczywiście bariera komunikacyjna. Ważniejsze staje się to, że człowiek nie potrafi znieść pustej przestrzeni w eterze. Gdy nie ma odpowiedzi – dopisuje historię.
Monodram Bernadowskiego można czytać jako studium współczesnej potrzeby „bycia w kontakcie”. Bohater nie tyle próbuje skomunikować się z wielorybem, ile próbuje dowieść, że komunikacja w ogóle jest możliwa. To subtelna różnica. W jego badawczym zapale kryje się lęk przed ciszą, która nie daje się przełożyć na wykres, animację ani prezentację z laptopa.
W dotychczasowych omówieniach wiele mówi się o wzruszeniu i o humanistycznym przesłaniu. Mnie uderzyła jednak struktura spektaklu jako opowieść o technologii – nie tej spektakularnej, lecz domowej, prowizorycznej, „zrób to sam”. Laptop, projektor, kabel, mikrofon, akwarium. To laboratorium bardziej przypomina pokój streamera niż instytut oceanografii. Właśnie w tej estetyce – półprofesjonalnej, chwilami nieporadnej – ujawnia się istota projektu. To teatr epoki tutoriali: wiedza jest dostępna, dane są w zasięgu ręki, ale sens trzeba wyprodukować samemu.
Bernadowski gra na granicy wiarygodności. Zaczyna jak mówca motywacyjny, niemal jak uczestnik konferencji TED, lecz stopniowo odsłania rysy. Im więcej dowodów, tym więcej niepewności. Im bardziej precyzyjne wykresy, tym bardziej krucha narracja. To spektakl o człowieku, który konstruuje maszynę do przekraczania samotności, a odkrywa, że każda maszyna wzmacnia tylko echo własnego głosu.
Kluczowe jest dla mnie napięcie między dźwiękiem a obrazem. Eksperymenty z wodą, transmisje, projekcje – wszystko to daje złudzenie kontroli nad falą. Widzimy, jak dźwięk porządkuje materię. Ale relacje międzyludzkie w tym spektaklu nie układają się w symetryczne wzory. Są rozedrgane, pourywane, nieestetyczne. Fala fizyczna poddaje się prawom akustyki. Fala emocjonalna – nie.
W finale najmocniej wybrzmiewa nie tyle temat samotności, ile kwestia odpowiedzialności za słuchanie. Spektakl nie pyta: „Dlaczego nikt nie słyszy wieloryba?”. Pyta raczej: „Co robimy, kiedy słyszymy – i nie reagujemy?”. To różnica zasadnicza. Samotność przestaje być romantycznym losem jednostki „nadającej na innych falach”. Staje się efektem społecznego rozproszenia uwagi.
Widzę w „Good Waves Only” próbę przepisania monodramu na język współczesnej kultury komunikacyjnej. To nie jest klasyczna opowieść o bohaterze i jego przemianie. To raczej performatywne laboratorium, w którym widz zostaje wciągnięty w proces testowania: ile bodźców jesteśmy w stanie przyjąć, zanim przestaniemy naprawdę słuchać.
Najciekawsze w tym projekcie jest to, że nie proponuje terapii. Nie daje katharsis. Zostawia nas z pytaniem, czy cisza jest porażką komunikacji, czy może jej warunkiem. I czy przypadkiem Płetwal 52 – jeśli istnieje – nie jest figurą naszej potrzeby, by nawet w bezkresnym oceanie znaleźć odbicie własnego głosu.
To przedstawienie nie tyle „mówi o samotności”, ile obnaża, jak bardzo potrzebujemy, by wszystko – nawet sygnał z głębin – było o nas. I właśnie w tej autorefleksyjnej perspektywie widzę jego największą siłę.
