Teatr Maska w Rzeszowie świętuje 70-lecie profesjonalnej działalności.
infografika: Teatr Maska w Rzeszowie
Instytucja, która zaczynała jako „Kacperek”, przez dziesięciolecia docierała do widzów całego Podkarpacia, zrealizowała ponad 270 premier i stała się jednym z najważniejszych ośrodków polskiego teatru lalek. Kulminacją jubileuszu będzie 26 września premiera „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Justyny Łagowskiej – pierwsze spotkanie teatru z tym dramatem w jego siedemdziesięcioletniej historii.
Rok 1956 jest dla Teatru Maska datą szczególną. Wtedy działający wcześniej jako amatorski zespół „Kacperek” został upaństwowiony i uzyskał status profesjonalnego teatru. Właśnie od tego momentu instytucja liczy kolejne jubileusze swojej działalności. W 2026 roku mija więc siedem dekad od chwili, gdy rozpoczęła się zawodowa historia teatru, który przez większą część swojego istnienia funkcjonował bez własnej sceny, przemierzając miasta i miejscowości regionu.
Początki sięgają jednak jeszcze 1953 roku. W Powiatowym Domu Kultury w Jarosławiu powstał wówczas amatorski teatr lalkowy założony przez Izabellę Melińską. To ona skupiła wokół siebie grupę ludzi, z której wyrósł późniejszy Teatr Lalki i Aktora „Kacperek”. Po uzyskaniu w 1956 roku statusu profesjonalnej instytucji już rok później teatr został przeniesiony z Jarosławia do Rzeszowa.
Przez następne dziesięciolecia „Kacperek” był teatrem przede wszystkim objazdowym. Nie posiadał własnej sceny, spektakle prezentowano w wynajmowanych salach szkół i domów kultury, a teatralny autobus stał się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów jego historii. Tak wyglądało pierwszych 45 lat działalności instytucji. Dla kolejnych pokoleń dzieci mieszkających poza dużymi ośrodkami właśnie przyjazd „Kacperka” był często jednym z pierwszych spotkań z profesjonalnym teatrem.
Przełom nastąpił w 1999 roku. Teatr przeniósł się do własnego budynku przy ul. Mickiewicza i zmienił nazwę z Teatru Lalki i Aktora „Kacperek” na Teatr Maska. 19 października 1999 roku zmianę nazwy zatwierdziła Rada Miasta, a 28 grudnia tego samego roku uroczyście otwarto nową scenę wznowieniem „Ludowej szopki polskiej” Henryka Jurkowskiego w inscenizacji Emilii Umińskiej.
Dziś Maska pozostaje jedynym profesjonalnym teatrem lalek na Podkarpaciu. Dysponuje dużą sceną z widownią na 236 miejsc oraz małą sceną przeznaczoną dla bardziej kameralnych form. Rocznie prezentuje średnio około 350 przedstawień, oglądanych przez ponad 55 tysięcy widzów. Repertuar nie ogranicza się przy tym do najmłodszej publiczności – obejmuje propozycje dla dzieci, młodzieży i dorosłych.
Siedemdziesiąt lat działalności to ponad 270 premier. Przez rzeszowską scenę przewinęli się twórcy, którzy współtworzyli historię powojennego polskiego teatru lalek. Reżyserowali tu między innymi Jan Dorman, Włodzimierz Dobromilski, Janusz Galewicz, Joanna Piekarska, Zbigniew Poprawski, Jan Potiszyl, Andrzej Rettinger, Wojciech Wieczorkiewicz i Jerzy Zitzman.
Z teatrem współpracowali także wybitni scenografowie: Jan Berdyszak, Ali Bunsch, Adam Kilian, Andrzej Łabiniec, Zygmunt Smandzik, Zenobiusz Strzelecki i Rajmund Strzelecki.
Maska prezentowała swoje spektakle również poza Polską – między innymi w Austrii, Belgii, Chorwacji, Francji, Iranie, Jugosławii, na Litwie, Słowacji, w Tunezji, Turcji i na Ukrainie. Przedstawienia teatru uczestniczyły w licznych festiwalach i zdobywały nagrody w kraju i za granicą. Wśród szczególnie ważnych wyróżnień znalazły się nagroda Ministra Kultury i Sztuki za twórczość dla dzieci i młodzieży oraz przyznany w 2006 roku srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” za całokształt działalności.
Historia teatru jest dziś także materialnie zachowywana. W podziemiach Maski działa Pracownia Dżepetta – Muzeum Lalek Teatralnych, w którym prezentowane są lalki, kostiumy, rekwizyty i projekty scenograficzne pochodzące z archiwalnych przedstawień „Kacperka” i Maski.
Jubileuszowa premiera została zaplanowana na 26 września 2026 roku. I będzie to spotkanie szczególne, ponieważ w całej siedemdziesięcioletniej historii teatru Maska nie realizowała dotąd „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego.
Po arcytekst polskiego dramatu sięga Justyna Łagowska, która odpowiada nie tylko za reżyserię, ale również scenografię i reżyserię świateł. Adaptację i dramaturgię przygotowuje Miłosz Markiewicz, kostiumy Konrad Parol, za ruch sceniczny odpowiada Kateryna Vasiukova, a współpracę reżyserską podjął Juliusz Chrząstowski.
Wybór „Wesela” na jubileusz nie jest przypadkowym gestem repertuarowym. Dramat napisany ponad sto lat temu wciąż pozostaje jednym z najbardziej dotkliwych tekstów o polskiej wspólnocie – jej pragnieniu solidarności, ale także niezdolności do wspólnego działania. Wyspiański zgromadził w bronowickiej chacie inteligencję i chłopów, żywych i umarłych, ludzi zapatrzonych w przyszłość i tych, którzy nie mogą uwolnić się od przeszłości. Marzenie o wspólnym działaniu raz jeszcze zderza się z podziałami, bezradnością i pamięcią historii.
Twórcy rzeszowskiego przedstawienia stawiają ten tekst w kontekście współczesności, w której granice, konflikty, spory o pamięć i poczucie zagrożenia ponownie stały się częścią codziennego doświadczenia. Pytają, czy potrafimy rozpoznać historię w chwili, gdy nie jest jeszcze rozdziałem podręcznika, ale wydarza się na naszych oczach – i co jesteśmy gotowi zrobić z takim rozpoznaniem.
Na scenie zobaczymy: Zuzannę Filipkowską, Annę Kukułowicz, Katarzynę Lewandowską, Ewę Mrówczyńską, Joannę Pruś, Monikę Szelę, Annę Złomańczuk, Kamila Dobrowolskiego, Damiana Kądzielę, Tomasza Kuliberdę, Kacpra Lorensa i Macieja Owczarka.
Reżyseria, scenografia, reżyseria świateł: Justyna Łagowska
Adaptacja i dramaturgia: Miłosz Markiewicz
Kostiumy: Konrad Parol
Ruch sceniczny: Kateryna Vasiukova
Współpraca reżyserska: Juliusz Chrząstowski
Obsada:
Zuzanna Filipkowska
Anna Kukułowicz
Katarzyna Lewandowska
Ewa Mrówczyńska
Joanna Pruś
Monika Szela
Anna Złomańczuk
Kamil Dobrowolski
Damian Kądziela
Tomasz Kuliberda
Kacper Lorens
Maciej Owczarek
Premiera: 26 września 2026, godz. 18.00, Duża Scena Teatru Maska.
Premierze towarzyszyć będzie gala jubileuszowa z okazji 70-lecia teatru. Kolejne przedstawienia „Wesela” zaplanowano na 1, 2, 4, 6 i 9 października. Spektakl przeznaczony jest dla widzów od 13. roku życia.
Jubileusz Maski przypomina historię instytucji, która przez dziesięciolecia zmieniała swoją siedzibę, warunki pracy, nazwę i środki teatralnej wypowiedzi, zachowując jednocześnie szczególną więź z młodą publicznością. Od amatorskiego „Kacperka” w Jarosławiu, przez profesjonalizację w 1956 roku i dziesięciolecia objazdów po Podkarpaciu, po własny budynek, dwie sceny i ponad 270 zrealizowanych premier – kolejne rozdziały tej historii pokazują również przemiany całego polskiego lalkarstwa.
Jubileuszowe „Wesele” jest ciekawym wyborem także z innego powodu. Teatr kojarzony przede wszystkim z przedstawieniami dla dzieci i młodzieży sięga po jeden z najważniejszych polskich dramatów i kieruje go do starszej publiczności. Po siedemdziesięciu latach działalności Maska nie zamyka swojej historii podsumowaniem dorobku, lecz rozpoczyna kolejny sezon od tekstu, z którym wcześniej nigdy się nie mierzyła.
Spektakl został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. Zadanie jest współfinansowane z budżetu Gminy Miasta Rzeszowa.
