Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach obchodził 119. rocznicę działalności.
fot. Przemysław Jendroska
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach obchodził 119. rocznicę działalności. Podczas dorocznej gali wręczono odznaczenia państwowe, wyróżnienia dla artystów i pracowników oraz nagrody przyznawane przez sam teatr. Uhonorowano między innymi Annę Kadulską, Zbigniewa Wróbla, Karinę Grabowską i Pawła Kempę. Szczególne miejsce w tegorocznych obchodach zajęła pamięć o Barbarze Ptak, wybitnej scenografce i kostiumografce, której nazwisko znalazło się na schodach prowadzących do teatru.
Historia katowickiej sceny sięga 1907 roku. Przez blisko 120 lat gmach przy Rynku był świadkiem przemian politycznych, społecznych i artystycznych, a sam teatr zajmował ważne miejsce w życiu kulturalnym Górnego Śląska. Kolejne pokolenia aktorów, reżyserów, scenografów i pracowników technicznych kształtowały jego repertuar oraz artystyczną tożsamość. Doroczne urodziny są okazją do przypomnienia tej historii, a także do uhonorowania osób, które współtworzą współczesny Teatr Śląski.
W tegorocznej uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych i administracji państwowej, artyści, pracownicy oraz przyjaciele instytucji. Wśród zaproszonych gości znaleźli się członkini Zarządu Województwa Śląskiego Joanna Bojczuk, wojewoda śląski Marek Wójcik oraz wiceprezydent Katowic Maciej Stachura.
Program gali obejmował wręczenie odznaczeń państwowych i resortowych, nagród artystycznych oraz wyróżnień ustanowionych przez Teatr Śląski. Ważną częścią wieczoru były podziękowania dla pracowników, których wieloletnia działalność zapewnia ciągłość funkcjonowania instytucji.
Wśród najważniejszych wyróżnień wręczonych podczas uroczystości znalazły się Medale „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, przyznawane przez ministra właściwego do spraw kultury za szczególne zasługi dla polskiej kultury i działalności artystycznej.
Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” otrzymała Anna Kadulska, aktorka od lat związana z Teatrem Śląskim. Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” uhonorowano Zbigniewa Wróbla, również należącego do zespołu aktorskiego katowickiej sceny.
Podczas gali wręczono także Odznaki Honorowe „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. Otrzymali je aktorka Katarzyna Brzoska, zastępca dyrektora Teatru Śląskiego Bogusław Jasiok oraz kierownik Działu Produkcji i Obsługi Sceny Maciej Rokita.
Wyróżnienia te przypominają o różnorodności zawodów teatralnych. Oprócz aktorów i reżyserów na codzienne funkcjonowanie sceny wpływają osoby odpowiedzialne za organizację pracy, produkcję przedstawień, zaplecze techniczne i administrację. Ich doświadczenie ma szczególne znaczenie w instytucji repertuarowej, która każdego sezonu przygotowuje premiery, eksploatuje przedstawienia i prowadzi działalność artystyczną na kilku scenach.
Osobną część uroczystości poświęcono pracownikom wyróżnionym Medalami za Długoletnią Służbę. Odznaczenia te przyznaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej za wzorowe i wyjątkowo sumienne wykonywanie obowiązków wynikających z pracy zawodowej.
Złote Medale za Długoletnią Służbę otrzymali Joanna Banek, Aneta Oskard i Jacek Stanoszek.
Srebrnymi Medalami za Długoletnią Służbę odznaczono Barbarę Dudek, Małgorzatę Juszczyk-Frączek, Mariusza Koniecznego, Konrada Parysa oraz Jerzego Śpiewakowskiego.
Wieloletni pracownicy stanowią istotną część historii każdego teatru repertuarowego. Ich wiedza, doświadczenie i znajomość specyfiki instytucji pozwalają zachować ciągłość pracy pomimo zmian dyrekcji, zespołów artystycznych i repertuaru. Urodzinowa gala była okazją do publicznego podziękowania osobom, których nazwiska znacznie rzadziej pojawiają się na afiszach i w recenzjach teatralnych.
Jednym z wyróżnień przyznawanych przez Teatr Śląski jest Angelus Kulis, nagroda przeznaczona dla pracowników, których codzienna działalność pozostaje zazwyczaj poza zainteresowaniem publiczności.
Tegoroczną laureatką została Sylwia Szewczyk, kierowniczka działu spraw pracowniczych i kancelarii.
Statuetkę zaprojektowaną przez Arkadiusza Szweda wręczył dyrektor Teatru Śląskiego Robert Talarczyk, pomysłodawca i fundator nagrody.
Angelus Kulis zwraca uwagę na zaplecze organizacyjne teatru, które odpowiada za sprawne funkcjonowanie instytucji. W przypadku Sylwii Szewczyk doceniono pracę w obszarze spraw pracowniczych i administracyjnych, mającą bezpośrednie znaczenie dla codziennej działalności całego zespołu.
Podczas uroczystości wręczono również Kopyto Kultury – Nagrodę im. Łucji Ginko, którą Teatr Śląski przyznaje osobom wspierającym działalność kulturalną i rozwój sztuki.
W tym roku laureatką została Joanna Bojczuk, członkini Zarządu Województwa Śląskiego, odpowiedzialna między innymi za sprawy związane z kulturą.
W uzasadnieniu wyróżnienia podkreślono jej zaangażowanie, pasję oraz konsekwentne wspieranie działalności artystycznej i instytucji kultury.
Nagroda im. Łucji Ginko stanowi wyraz uznania dla osób, których działalność pomaga realizować przedsięwzięcia kulturalne i rozwijać współpracę między instytucjami a ich otoczeniem.
Ważnym elementem urodzinowej gali było wręczenie Nagród Rady Mecenasów Teatru Śląskiego, przyznawanych za szczególne osiągnięcia artystyczne.
Tegoroczne wyróżnienia otrzymali Karina Grabowska, reżyserka, oraz Paweł Kempa, aktor.
Nagrody Rady Mecenasów są formą docenienia twórców związanych z repertuarem katowickiej sceny. Ich przyznanie podczas dorocznych obchodów pozwala zwrócić uwagę na działalność artystyczną teatru i osiągnięcia osób pracujących przy jego przedstawieniach.
Dyrekcja podziękowała również członkom Rady Mecenasów za wieloletnie wspieranie instytucji. Przygotowano dla nich szczególny upominek związany z językiem i kulturą regionu.
Każdy z mecenasów otrzymał książkowe wydanie „Tragedyji Hamleta, ksiyncia Dynymarku”, pierwszego przekładu „Hamleta” Williama Szekspira na język śląski, którego autorem jest Mirosław Syniawa. Egzemplarze zostały opatrzone autografem tłumacza.
Wybór tej publikacji nawiązuje do ważnego obszaru działalności Teatru Śląskiego, który od lat podejmuje temat regionalnej tożsamości, historii i języka. W repertuarze katowickiej sceny szczególne miejsce zajmują przedstawienia odnoszące się do śląskiego doświadczenia, a działalność Roberta Talarczyka pozostaje silnie związana z popularyzacją kultury regionu.
Jednym z najbardziej symbolicznych momentów tegorocznych obchodów było odsłonięcie kolejnej tabliczki na schodach prowadzących do Teatru Śląskiego. Zgodnie z urodzinową tradycją upamiętniono w ten sposób osobę szczególnie zasłużoną dla historii katowickiej sceny.
W tym roku uhonorowano Barbarę Ptak, wybitną scenografkę i kostiumografkę, której dorobek zajmuje ważne miejsce w historii polskiego teatru, filmu i telewizji.
Barbara Ptak przez dziesięciolecia współpracowała z Teatrem Śląskim, przygotowując scenografie i kostiumy do licznych przedstawień. Jej działalność artystyczna obejmowała jednak znacznie szerszy obszar. Współpracowała z wybitnymi reżyserami teatralnymi i filmowymi, a jej projekty kostiumów można oglądać w najważniejszych dziełach polskiej kinematografii.
Była autorką kostiumów między innymi do filmów „Faraon” Jerzego Kawalerowicza, „Ziemia obiecana” Andrzeja Wajdy oraz „Królowa Bona” Janusza Majewskiego. Jej twórczość wyróżniały niezwykła dbałość o detal, znajomość historycznego kostiumu i umiejętność budowania za jego pomocą charakterystyki postaci.
Związki Barbary Ptak z Katowicami i Teatrem Śląskim miały szczególny charakter. Artystka należała do grona twórców, którzy przez wiele lat współkształtowali estetykę przedstawień realizowanych na tej scenie. Jej projekty były ważną częścią artystycznej historii teatru, a dorobek pozostaje świadectwem znaczenia scenografii i kostiumu w budowaniu teatralnego świata.
Umieszczenie jej nazwiska na schodach prowadzących do gmachu przy katowickim Rynku jest kolejnym elementem utrwalania pamięci o artystach związanych z instytucją. W ten sposób teatr przypomina również o twórcach, których praca, choć często pozostaje w cieniu aktorów i reżyserów, ma zasadnicze znaczenie dla ostatecznego kształtu przedstawienia.
Artystycznym finałem uroczystości był spektakl „Między nogami Leny, czyli »Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny« według Caravaggia” w reżyserii Agaty Dudy-Gracz.
Przedstawienie odwołuje się do postaci Michelangela Merisiego da Caravaggia, jednego z najbardziej fascynujących malarzy europejskiego baroku. Jego twórczość, naznaczona gwałtownymi kontrastami światła i cienia, cielesnością oraz niezwykłym realizmem, od wieków prowokuje pytania o relację między sztuką, religią i ludzkim doświadczeniem.
Szczególne miejsce w tej historii zajmuje obraz „Śmierć Marii”, znany również jako „Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny”. Dzieło, które powstało na początku XVII wieku, wywołało kontrowersje ze względu na sposób przedstawienia Matki Boskiej. Caravaggio zrezygnował z idealizacji, ukazując śmierć w sposób niezwykle ludzki i przejmujący.
Agata Duda-Gracz, znana z rozbudowanych wizualnie przedstawień i autorskiego języka teatralnego, sięga po historię malarza, którego życie i twórczość od dawna stanowią źródło inspiracji dla artystów. Spektakl zamknął wieczór poświęcony zarówno historii Teatru Śląskiego, jak i ludziom, którzy tworzą jego współczesny repertuar.
Tegoroczne obchody miały również szczególne znaczenie ze względu na zbliżającą się 120. rocznicę działalności Teatru Śląskiego, przypadającą w 2027 roku.
Instytucja kierowana przez Roberta Talarczyka pozostaje jedną z najważniejszych scen repertuarowych województwa śląskiego. Jej działalność obejmuje zarówno realizacje klasyki dramatycznej, jak i współczesne przedstawienia podejmujące problemy społeczne, historyczne oraz kwestie związane z tożsamością regionu.
119. urodziny stały się okazją do podsumowania kolejnego roku działalności, wręczenia wyróżnień oraz przypomnienia osób zasłużonych dla historii teatru. Wśród tegorocznych laureatów znaleźli się artyści, pracownicy techniczni i administracyjni, przedstawiciele kierownictwa instytucji oraz osoby wspierające jej działalność.
Uroczystość przypomniała również o znaczeniu wieloletnich związków artystów z katowicką sceną. Symbolicznym wyrazem tej pamięci stało się upamiętnienie Barbary Ptak, której nazwisko od tegorocznych obchodów będzie towarzyszyć widzom wchodzącym do Teatru Śląskiego.
Galę tłumaczyła na polski język migowy Karolina Rogowska.
